"Moreover, you scorned our people, and compared the Albanese to sheep, and according to your custom think of us with insults. Nor have you shown yourself to have any knowledge of my race. Our elders were Epirotes, where this Pirro came from, whose force could scarcely support the Romans. This Pirro, who Taranto and many other places of Italy held back with armies. I do not have to speak for the Epiroti. They are very much stronger men than your Tarantini, a species of wet men who are born only to fish. If you want to say that Albania is part of Macedonia I would concede that a lot more of our ancestors were nobles who went as far as India under Alexander the Great and defeated all those peoples with incredible difficulty. From those men come these who you called sheep. But the nature of things is not changed. Why do your men run away in the faces of sheep?"
Letter from Skanderbeg to the Prince of Taranto ▬ Skanderbeg, October 31 1460

Luljeta Leshanaku: Jetojmë si të mos kishim të nesërme

Post Reply
qiellikaltër
Honored Member
Honored Member
Posts: 358
Joined: Sat Jul 18, 2009 6:22 pm
Gender: Female
Location: Shqipëri

Luljeta Leshanaku: Jetojmë si të mos kishim të nesërme

#1

Post by qiellikaltër » Mon Jul 26, 2010 9:15 pm

Poezia është si oksigjeni, është e nevojshme. Dhe këtë e dinë mirë sidomos ata që drejtojnë shtëpi të vogla botuese e që shpeshherë gjenden në shtrëngesa të skajshme financiare. Ata e dinë se poezia, edhe nëse përbuzet nga bota e gjerë kulturore, nuk skadon kurrë"...
Dana Jennings bën pak a shumë këtë hyrje në shkrimin e saj të para dy-tri ditëve në gazetën prestigjioze "New York Times", me titull "Në universin e medias, planeti i vogël i poezisë", tek ka zgjedhur të prezantojë përmes recensave të shkurtra por mjaft domethënëse, disa libra të rinj me poezi.
Për çdo shkrimtar në botë, një recensë në "New York Times" ka domethënie, por edhe rëndësi të veçantë. Mund të quhet fat sidomos në rastin kur prezantohen libra me poezi dhe libra të përkthyer nga gjuhë të tjera të botës. Por ka një domethënie ende më të veçantë ky publikim për poeten shqiptare Luljeta Lleshanaku, libri i së cilës "Child of nature" është zgjedhur për t'u rekomanduar lexuesve të "New York Times", dhe Dana Jennings e prezanton të parin mes librave të përzgjedhur. Ajo jep që në krye të dhënat e këtij botimi: "Child of nature" është përkthyer në anglisht nga Henry Israeli dhe Shpresa Qatipi; ka 93 faqe, një çmim prej $13.95 dhe është botuar nga "New Directions", e njëjta shtëpi botuese, e cila kohë më parë kish botuar edhe librin e parë të Lleshanakut në anglisht, "Fresco".
Jennings bën këtë prezantim për librin "Child of nature" dhe poeten Lleshanaku: "Luljeta Lleshanaku u rrit në kushtet e jetës së privuar në Shqipërinë totalitare. E lindur në 1968, asaj nuk iu lejua që të ndjekë studimet në universitet apo të botonte poezitë e saj deri në vitet e para 1990-ës, pas rënies së komunizmit. Mirëpo, ndonëse frymëzohen nga e kaluara, poezitë e saj të brishta janë të tërthorta dhe rrallë bëhen polemike. Melankolia e muzgët që përshkon Shqipërinë e saj, ku "shiu i butë bie si apostrofë në një bisedë mes dy botëve", trungjet familjare "rrëzohen nga rënia e rrufesë" dhe shumica e ditëve i bëjnë jehonë "një vetmie ngjyrë gri të metaltë". Këto detaje gërshetohen duke thurur pamjen e një Shqipërie, të një mërgimi të brendshëm dhe në fund, ndihemi me fat që znj. Lleshanaku na ka ftuar në ngritjet dhe uljet fluturuese në pistën e shpirtit të saj".
Nisur nga ky publikim, por edhe shumë ndalesa interesante të poetes Luljeta Lleshanaku dhe krijimtarisë së saj, përgjatë shtigjeve që e kanë çuar drejt lexuesit amerikan, zhvilluam këtë bisedë, mbi frymëzimet poetike, por edhe jetën e përditshme me sfondin e saj social-politik, atë çka reflekton në Perëndim shoqëria shqiptare dhe forcën që realisht ka në vetvete imazhi ynë kulturor...

"Child of nature" është libri juaj i dytë që botohet në Amerikë dhe duket po krijon një terren të lakmueshëm... E them këtë nisur nga publikimi i tij në "The New York Times", ku deri më tash, vetëm veprat e Kadaresë janë përmendur….Ç'do të thotë për ju ky fakt?
Është ëndërr për çdo shkrimtar në botë të rekomandohet nga "New York Times"-i. Lidhur me të, këto dy ditë kam marrë dhjetëra mesazhe, madje nga njerëz me të cilët nuk kam pasur kontakt prej vitesh dhe prej tyre mësova se NYT rrallë boton recensione për librat me poezi, dhe tepër rrallë për autorët e përkthyer. Recensioni është modest, por brenda pak orësh materiali është futur në shumë website njëherazi, një promocion që rrallë më ka ndodhur. Tani e marr me mend se sa i lexuar është dhe shpresoj, që më e pakta, të ndikojë në një shitje të mirë të librit.
"Fëmijët e natyrës", ju e botuat në shqip në 2006-ën, e mandej me titull "Child of nature" në Amerikë. Cila është historia e botimit anglisht të këtij libri?
"Child of nature" është saktësisht libri "Fëmijët e natyrës", me rreth dhjetë poezi të reja më tepër. Është i njëjti botues, "New Directions", dhe me sa duket, të kënaqur me librin e parë që u botua në vitin 2002, vendosën të provojnë me një libër të dytë. Përdora fjalën "provoj", sepse besoj se është akoma shtëpia botuese që po investon tek unë kur fitimet u vijnë kryesisht nga Ezra Paund, William C. Williams, Tenessy Williams, Kafka, Roberto Bollano, Otavio Paz-it apo Neruda. Për këtë libër kanë bashkëpunuar dy përkthyes, punën e të cilëve e vlerësoj shumë: Shpresa Qatipi (pedagoge në Universitetin e Tiranës) dhe Henry Israeli. Shpresa Qatipi ka qenë shumë e saktë në përkthimet e veta dhe Henry e ka "amerikanizuar", le të themi, formën që i ka dhënë Shpresa.
Duket se për librin "Fëmijët e natyrës" është folur shumë edhe në median tonë...
Është libri im më i mirë, dhe ndoshta edhe më me fat. Nganjëherë, librat janë si njerëzit; kanë ose s'kanë fat. Ka libra të mirë që kalojnë fare pa u vënë re. Dhe ka prej tyre që rastësisht bien në duart e duhura, që është punë fati. Meqë ra fjala, në shtator "Fëmijët e natyrës" botohet në gjermanisht në Austri, dhe në pranverë të vitit 2011, një botues shumë i njohur anglez do të botojë një vëllim të ri të zgjeruar, ku përfshihet çdo gjë që kam në anglisht si edhe poezi të reja, të cilat akoma nuk janë botuar në shqip. Pra do të jetë një përmbledhje e plotë. Dhe botimi në Angli është një nga lajmet më të mira që kam marrë ndonjëherë, sepse e di se sa sqimatarë dhe "tekanjozë" janë anglezët kur vjen fjala për letërsinë.
Pra, po kështu duhet të ndjehet edhe botuesi i librit, OMBRA GVG?
Botuesi ka shumë rëndësi, mendoj. "Fëmijët e natyrës" është libri im më i mirë edhe teknikisht. Botimet e "Ombrës" janë ato që bien në sy të parat në çdo panair libri: janë të dizenjuara me shumë shije dhe të shtypura pa kopraci. Unë ndjehem mirë t'ia tregoj botimin tim në shqip gjithkujt në botë. Plus kësaj, të bashkëpunosh me Gëzimin dhe Vasilika Tafën është vërtet kënaqësi, sepse janë korrektë e të njerëzishëm dhe dinë t'i vlerësojnë autorët që ata pranojnë si produkt. Dhe sinqerisht do të më vinte mirë, që të mund tua shpërbleja në një farë mënyre, tani ose në të ardhmen.
Si ka qenë rrugëtimi i poezisë së Luljeta Lleshanakut. Çfarë mendon se e josh lexuesin e përtejoqeanit? Autorë nga i gjithë globi depërtojnë në botën e shijeve të tij… Çfarë i ofron poezia juaj këtij lexuesi?
Amerikanët janë të ngopur me vetveten, dhe është shumë e vështirë të gjesh një shteg për të hyrë, sidomos në poezi. Amerikanët, pasi kanë asimiluar gjithë eksperiencat e botës letrare, kanë arritur të krijojnë një poezi të veten, muskuloze dhe të prekshme, një poezi, e cila i përgjigjet më së miri ritmit dhe ndjesive të njeriut modern. Për më tepër, poezia amerikane e freskoi dhe çliroi poezinë nga hermetizmi, nga mbyllja në vetvete, nga mungesa e komunikimit, nëpërmjet futjes së narrativës dhe elementëve të jetës së përditshme. Ajo theu kufizimet, gjë që e gjejmë në çdo formë të artit amerikan. Dhe poezitë e mia të fillimit, sidomos në librin e parë, janë shumë më të mbyllura dhe të ngarkuara simbolikisht, gjë që nuk do të qasej nëse nuk do të shoqëroheshin me një freski imazhi, me një konfiguracion gjeografik, deri diku origjinal le të themi. Kurse "Fëmijët e natyrës", ashtu siç thuhet edhe në recensionin e NYT, është më tepër një rrëfim, me një background të përcaktuar qartë historikisht dhe gjeografikisht, por që ndryshe nga libri tjetër, arrin të të ngacmojë pa pasur një ton polemizues ose kritik ndaj realitetit. Të krijosh tension, ton, pa sjellë një klimë konfliktuale në poezi, është e vështirë, dhe me sa duket kjo është një ndër gjërat që është vlerësuar më së shumti.
Nga komentet del që ata vlerësojnë edhe mungesën e politikës në poezinë tuaj...
Me sa duket, po. Unë e kam thënë edhe në një intervistë për revistën "World Literature Today" (të cilin ju si gazetë e keni botuar të plotë) se qëllimi im është të shkoj në palcën e gjërave, në thelb të natyrës njerëzore, dhe politika është vetëm një formë e manifestimit të saj, një nga format e dominimit të njeriut mbi njeriun, herë më e kontrolluar dhe herë patologjike, si në rastin e diktaturave.
Por ia vlen të citoj në këtë rast Yehuda Amichain, i cili thotë se çdo lloj poezie është politikë, por poezia politike është e shëmtuar.
Keni dhënë disa lexime në Amerikë, madje "Gazeta Shqiptare" ka përcjellë disa prej tyre...
Po, por leximet nuk kanë qenë shumë të shpeshta, sepse unë e kam të vështirë t'i menaxhoj gjërat prej këndej. Do të ishte shumë më e lehtë, po të jetoja atje. Kemi një oqean midis, dhe këto janë pengesa logjistike. Por, megjithatë, libri ka qarkulluar në forma të tjera: dorë më dorë, ose përmes kureshtjes se nxitur nga botimet e pjesshme që kam pasur në revistat letrare. "American Poetry Review" fjala vjen, në një nga numrat e saj të fundit, me kushtoi dy faqe. Pra, funksionojnë edhe në këtë mënyrë. Tre universitete amerikane së paku, librin "Fresco" e kanë futur në programet e studimit për Master. Më vjen mirë që libri im analizohet krahas Otavio Paz-it, Ane Carson-it, Bei Dao-s, Italo Calvino-s apo Inger Christensen-it.
Në pasthënien e "Child of nature" ju shkruani se filozofia jonë është shumë e ngjashme me mitin e Rozafatit: ajo që ndërtohet në mëngjes, shkatërrohet në darkë, dhe çdo gjë fillon të nesërmen nga fillimi...
Po, e saktë. Ne vazhdojmë të vuajmë si popull sindromat e izolimit dhe të pamundësisë, ose e thënë ndryshe, sindromën e të mbijetuarit. Ne mendojmë vetëm për sot, sikur nuk kemi të nesërme. Ka një shpjegim historik në gjithë këtë, sepse ne shqiptarët rrallëherë kemi qenë zot të historisë sonë. Dhe kjo është arsyeja që ne vazhdojmë ta pranojmë politikën si fatalitet, jo si diçka që varet nga zgjedhja jonë. Mirëpo, kjo sindromë na vonon shumë si popull në histori, dhe në vend që të bëjmë përpara, ne bëjmë lëvizje rrethore. Madje, edhe shprehja "e shtymë edhe këtë ditë!" në vend të "gjynah, me iku edhe kjo ditë!" tregon perspektivën e dëshpëruar të perceptimit të realitetit.
A mendoni se promovime të tilla kulturore, si ky i NYT, ndikojnë pozitivisht në imazhin e Shqipërisë në Perëndim?
Në një farë mënyre, por jo shumë. Meqë ra fjala, para disa javësh në SHBA, jam ndeshur me komente për shqiptarët si trafikantë të dorës së dytë, gjakmarrës dhe ordinerë, të cilat vijnë nga shkrimet e botuara në mediat perëndimore, dhe nga modeli që ka prodhuar dendur kohët e fundit Hollivudi. Nuk mund të them se u ndjeva mirë, megjithëse është një realitet që duhet pranuar disi. Por, arti është një produkt shpirtëror dhe individual, dhe nuk ndikon në imazhin politiko-social të një kombi. Le të bëhemi pak pragmatistë: një amerikan apo gjerman mundet të pëlqejë një vepër të Kadaresë, ose mund të shkojë e të ndjekë një interpretim të Inva Mulës në Opera dhe ta shijojë, por do të hezitojë kur vjen puna për të punësuar një shqiptar. Ne do të jemi të fundit në tregun e punës. Tregu i punës kërkon kredibilitet, dhe ne nuk e kemi krijuar akoma atë kredibilitet. Dhe kultura nuk mund ta manipulojë këtë imazh, sado e fuqishme qoftë. Është njësoj si të gjykosh disa kombe afrikane nisur nga zbulimet arkeologjike të shpellave, dhe jo nga luftërat civile dhe standardet e ulëta politike dhe ekonomike.
Si e vlerëson eksperiencën në "Black Mountain Institute"? Sa i shërbeu kjo periudhë krijimtarisë suaj?
Kam qenë e privilegjuar të ftohem një vit nga "Black Mountain Institute". E para se zgjedhja ishte shumë selektive (vetëm tre shkrimtarë nga bota) dhe e dyta, për nëntë muaj unë mund të merresha vetëm me krijimtarinë, pa pasur asnjë obligim tjetër. Instituti drejtohet nga një bord shumë cilësor, me një nobelist si Wole Soyinka dhe nga një grua që njihet si themeluese e disa universiteteve, si Carol Harter. Plus që instituti fton disa herë në vit personalitete të botës së letrave, filmit, politikës... një mundësi që m'u dha për të njohur Charles Simic, Joyce Carol Oates, Rusell Bank, dhe më vjen keq që nuk ndodhem më atje, sepse Clint Eastwood do të jetë një nga të ftuarit e këtij viti, për të folur, jo për filmin, por për eksperiencën e tij me "jazz"-in.
Dhe së fundi, çfarë ndodhet në tryezën tuaj këto kohë?
Një lëmsh i vërtetë, por jo poezi. Megjithatë, nëse arrij t'i "vjedh" kësaj jetës sime të vështirë nja tre javë vetëm për vete, them se do t'ia dal të përgatis një përmbledhje në shqip brenda dy-tre muajsh. Kërkoj pak, por edhe atë "pak" nuk e kam.

http://www.balkanweb.com/gazetav5/artikull.php?id=82532
"Du t'jem zot, n'timen tok,
dje dhe sot, sot e neser."

Post Reply

Return to “Poezia”