"Moreover, you scorned our people, and compared the Albanese to sheep, and according to your custom think of us with insults. Nor have you shown yourself to have any knowledge of my race. Our elders were Epirotes, where this Pirro came from, whose force could scarcely support the Romans. This Pirro, who Taranto and many other places of Italy held back with armies. I do not have to speak for the Epiroti. They are very much stronger men than your Tarantini, a species of wet men who are born only to fish. If you want to say that Albania is part of Macedonia I would concede that a lot more of our ancestors were nobles who went as far as India under Alexander the Great and defeated all those peoples with incredible difficulty. From those men come these who you called sheep. But the nature of things is not changed. Why do your men run away in the faces of sheep?"
Letter from Skanderbeg to the Prince of Taranto ▬ Skanderbeg, October 31 1460

Realiteti si i tërë, midis idese dhe fjales

Flisni për gjuhën shqipe, magjinë e saj, evoluimin, lidhjet e saj me gjuhët e tjera, rreziqet që i kanosen.

Moderators: Hymniarber, bardus

Post Reply
User avatar
Zeus10
Grand Fighter Member
Grand Fighter Member
Posts: 4196
Joined: Thu Jun 04, 2009 6:46 pm
Gender: Male
Location: CANADA
Contact:

Realiteti si i tërë, midis idese dhe fjales

#1

Post by Zeus10 » Sun Jan 27, 2019 4:18 pm

Realiteti qe na rrethon, do te ishte pa kuptim, nese nuk do te kishim krijuar nje gjuhe per ta emertuar ate ne detaje, por gjithshka qe na rrethon, cdo veprim qe bejme, cdo cilesim rreth gjithshkaje, dimensionohet ne trurin tone rreth nje ideje. Ne terma gjuhesore, keto ide asociohen me nje emer, me nje folje, me nje mbiemer a ndajfolje. Ne kemi nje ide te caktuar per cdo objekt, te cilit i vendosim nje emer, por keshtu bejme dhe per veprimet. Me objektet eshte e thjeshte, nje top guri, ne e emertojme: "sfere e gurte", per shkak te formës(ideja e pare) dhe materialit(ideja e dyte). Me veprimet eshte pak me e nderlikuar dhe me cilesite e veprimeve eshte akoma me e nderlikuar, sepse nese per objektet per te cilat ne mendojme, qe ndodhen jashte nesh, ne e marrim nga jashte(ose te pakten keshtu na duket ne) te gatshem "informacionin", qe sherben per te krijuar idene rreth tyre, per veprimet dhe cilesite e tyre, ne e perpunojme 100% idene ne koken tone. Kjo do te thote, qe nese per nje top, eshte forma e tij fizike qe na jep idene per te, per nje "goditje te shpejte" jane modulet ideore ne koken tone, qe misherojne kete "goditje te shpejte".

Mund te kete akoma nje debat te ndezur, nese objektet jane "materiale", qe egzistojne jashte ideve tona, por per veprimet dhe cilesite e objekteve, te gjate, te bukur, afer, te befte, te kulluar etj, nuk ka kurrfare debati nese ato jane interpretime tonat, apo i perkasin materies ne menyre fizike.

Ne kete artikull, do mundohem te shpjegoj, qe cdo objekt, afer a larg, cdo veprim, i befte apo i ngadalte, vjen ne gjuhen tone sipas nje ideje dhe fjala qe krijohet per te, ka te beje me cilesite e tij dhe ne kete menyre fjala dhe ideja, krijojne nje dualitet te atille, qe ne e kemi humbur fillin se cila ka krijuar kë me pare.

Fjala peme, mund te kete lindur fare mire, nga ideja e te "parit", duke qene nje objekt, shume i arritshem per shikimin tone. Kjo pemë, mund te jete larg ose afër. Te dyja keto ndajfolje, jane krijuar nga dy ide te caktuara, larg--> nga ideja qe "la" dmth iku, dhe aphër nga ideja e te parit, qekurse objektet qe ndodhen afer nesh, jane lehtas te shikueshem nga ne.
Por "emrat" per keto "ide" per objektet a veprimet, nuk njohin kombesi. Emri per nje veprim shume te shpejte, mund te buroje, nga ideja e tak-imit ose nga zhurma e objekteve kur takohen. Ne shqip ne themi: "e ben tak fak". Ideja e takimit, eshte nje ide qe ka te beje me shpejtesine, koha e takimit(trokitjes) se dy objekteve eshte shume e vogel, pra shpejtesia e takimit shume e madhe aq sa trokitja "tak". Kjo fjale tingellon, ashtu si zhurma qe krijohet gjate takimit, pra eshte onomatopeike. Mbi bazen e kesaj onomotopeme, ka lindur fjala "helene": ταχ-υ---tak-u=shpejt.

Perse shqipja, qe duket sikur e ka ne boten e saj ideore, substancen "tak", nuk ka perdorur te njejten ide, per te 'formezuar' shpejt-esine? Kjo sepse shqipja, operon shume me idenë e të pa-rit, fjala sh-pe-jt, ne fakt ka ne themel te saj foljen "pa"=shikoj, privativja 'sh' ka funksionin e s-së, ne foljet s'dua, s'kam, zbehem, pra funksion negatizues. Sh-pe-jt, do te thote: nuk e pare, pra ndodhi aq shpejt sa veshtire se u pa.


Por shpejtesia, mund te vije dhe me idene e zhurmes, qe bejne objektet e shpejta:

Image

Ne anglisht ideja e shpejtesise, shprehet me fjalen 'fast' qe eshte praktikisht 'zyrtarizimi' i tingullit onomatopeik 'fësht". Sic shihet ky tingull, ruhet ne shqip, pothuajse i pacenuar nga mekanizmi i trurit tone, per te perfeksionuar idete, pra ne nje forme primitive, ndryshe nga anglishja qe e ka instaluar ne nje forme metafizike, ne abshisen e te folurit, duke ja "harruar" origjinen.

Shembujt, jane te panumert, fjala bore dhe e bardhë jane te prejardhura nga njera-tjetra, fjala di, dite dhe drite po ashtu, fjala luaj(lëviz) me luaj(lojën), fjala ferr dhe sketerre me err dhe terr, etj etj, gjithe leksiku gjuhesor eshte nje misherim i ideve dhe keto te fundit, nuk mund te jetonin nese nuk kemi nje fjale per to dhe fjalet e shqipes, jane idete e para, duke e bere shqipen gjuhe te natyres.
The only thing necessary for the triumph of evil is for good men to do nothing

Post Reply

Return to “Gjuha shqipe”