"Pranvera" e teorive te huazimeve te shqipes tashme...
Posted: Mon May 10, 2010 1:05 am
...eshte larg.
Ishte nje kohe, qe 'lulezonin' teorite per huamarjet e shqipes prej gjuheve te huaja, sidomos prej asaj latine dhe pastaj te te tjerave si turke, sllave greke, gjermanike etj. Kjo u shfrytezua shume mire prej atyre politikaneve, qe kerkonin eleminimin e kombit shqiptar dhe te atij elementi kulturor te spikatur ne ta, gjuhes.
Sipas ketyre teorive, shqipja ishte e paafte te jepte fjale te sajat ne drejtim te gjuheve te tjera, ajo gjasme ishte thjesht nje "kenete" mbetjesh fjalesh prej gjuheve te tjera. Psh sipas tyre, fjala peshk ishte nje huazim nga italishto-latinishtja pesce, po keshtu ishte fjala qiell, ardhur prej cielo, fjala qarte prej chiaro e keshtu me rradhe. Ky transmetim i njeanshem, ishte shtrire ne cdo forme leksikore dhe pothuajse per cdo dukuri dhe objekt.
A ka ndonje fjale shqipe, qe ka ndjekur drejtimin e kundert, pra ate te huazimit e fjaleve shqip nga gjuhet e tjera?
Per kete do marrim ne shqyrtim, nje fjale te perbere ne nje gjuhe, qe konsiderohet pasardhesja natyrale e gjuhes, prej te ciles shqipja ka huazuar deri gjysmen e leksikut, sipas "eksperteve" evropiane, por dhe "shqiptare". Kjo gjuhe eshte gjuha italiane, aq e njojtur prej shumices se shqiptareve, por qe pak prej tyre mund tu kete shkuar ne mend, qe te pakten nje fjale e kesaj gjuhe, eshte nje huazim i paster prej shqipes, dhe kjo eshte fjala PRIMAVERA, qe ne shqip "perkthehet" pranvera. Nuk eshte e veshtire te kuptohet se kjo fjale, eshte nje fjale e perbere prej prima+ vera, ashtu si dhe ne shqip prej pranë+vera, dhe ka nje kuptim te ngjashem me shqipen, duke treguar pak a shume qe stina e Veres eshte pranë. Prima ne italisht fjale per fjale perkthehet para, dhe e integruar ne trupin e fjales primavera si nje parafjale, i jep kuptimin fjales : "para Vera, ose prane Vera'. Problemi i vetem eshte qe fjala vera, ne italisht nuk egziston, sepse shprehja perkatese per kete stine te vitit, eshte estate. Atehere, si eshte gjendur kjo fjale e shqipes ne gjuhen "e forte" italiane? Dikush mund te thote qe ajo ka ardhur prej latinishtes:
ver, veris ---> qe do te thote Pranvere, por kjo ka pak gjasa te jete e vertete, sepse vete fjala italiane permban ne vetvete parafjalen prima, qe tregon qe vete emri eshte perdorur ne krye te heres per te percaktuar nje stine qe zgjat perpara stines te mirenjohur kur prodhohet pija e famshme verë, pije qe mesa duket i ka dhene dhe emrin stines se nxehte te Verës . Ne te kundert ekuacioni gjuhesor nuk do te funksiononte sepse meqe ver ne latinisht do te thote Pranverë, parafjala prima ne krye te saj do te te na terhiqte pas ne stinen e Dimrit.
Pra italiani, kur e ka perdorur per here te pare kete shprehje, duke vene prima perpara VERA(ashtu si shqiptari prane) ka dashur te thote perpara verës, dhe jo perpara pranveres latine. Pra per italianin e "hershem'(sa i hershem mund te jete ky?), Vera eshte Verë si per shqiptarin sot, kurse termi estate ka ardhur me vone, si nje nga prurjet e shumta te mevonshme leksikore qe 'permbyten' gjuhet IE, duke i bere ato te padallueshme me prej gjuhes prej nga ato linden.
Prezenca e nje fjale shqipe ne trupin e nje fjale te perbere te nje gjuhe "te forte" si italishtja, te rrjedhur prej gjuhes gjasme "te hekurt", latinishtes tregon jo per nje marredhenie midis dy gjuheve perkatesisht shqipes dhe italishtes(latinishtes), por per ate qe shqipja ka ruajtuar thelbin e asaj gjuheje qe ka qene themeli i italishtes dhe nenes se saj skolastike latinishtes. Ky arsyetim eshte shume realist dhe shume me i qendrueshem se teorite e Rilindjes(lexo: pranveres) Europiane, se kombi shqiptar na i paska huazuar fjalet prej gjuheve te "forta".
Shqipja jo vetem qe nuk ka huazuar, por ka ruajtur me fanatizem gjuhen e vjeter, cfaredo emri qe te kete ajo, prej te ciles linden shume me vone gjithe gjuhet e tjera IE.
Fjala veris e latinishtes eshte Vera e shqipes dhe jo Pranvera, dhe kjo fjale tregon stinen e pijes se dashur te popullsive Mesdhetare verës, e cila ne dialektin geg per shkak te rotacizmit n-->r shndërrohet ne venë, duke i dhene jete fjales italiane vino, e cila nga ana e saj shnderrohet ne wine ne anglisht, dhe ja ku jane 2 fjale paksa te ndryshme ne dy gjuhe "te ndryshme", te krijuara thjeshta nga likuiditeti i zanoreve ne te folmen shqipe, te cilat skolastika fetare evropiane i shnderroi ne dy gjuhe te "huaja".
Ja ku jane gjuhet e huaja, shtremberime te shkruara te te folmes tone te lashte.
Ishte nje kohe, qe 'lulezonin' teorite per huamarjet e shqipes prej gjuheve te huaja, sidomos prej asaj latine dhe pastaj te te tjerave si turke, sllave greke, gjermanike etj. Kjo u shfrytezua shume mire prej atyre politikaneve, qe kerkonin eleminimin e kombit shqiptar dhe te atij elementi kulturor te spikatur ne ta, gjuhes.
Sipas ketyre teorive, shqipja ishte e paafte te jepte fjale te sajat ne drejtim te gjuheve te tjera, ajo gjasme ishte thjesht nje "kenete" mbetjesh fjalesh prej gjuheve te tjera. Psh sipas tyre, fjala peshk ishte nje huazim nga italishto-latinishtja pesce, po keshtu ishte fjala qiell, ardhur prej cielo, fjala qarte prej chiaro e keshtu me rradhe. Ky transmetim i njeanshem, ishte shtrire ne cdo forme leksikore dhe pothuajse per cdo dukuri dhe objekt.
A ka ndonje fjale shqipe, qe ka ndjekur drejtimin e kundert, pra ate te huazimit e fjaleve shqip nga gjuhet e tjera?
Per kete do marrim ne shqyrtim, nje fjale te perbere ne nje gjuhe, qe konsiderohet pasardhesja natyrale e gjuhes, prej te ciles shqipja ka huazuar deri gjysmen e leksikut, sipas "eksperteve" evropiane, por dhe "shqiptare". Kjo gjuhe eshte gjuha italiane, aq e njojtur prej shumices se shqiptareve, por qe pak prej tyre mund tu kete shkuar ne mend, qe te pakten nje fjale e kesaj gjuhe, eshte nje huazim i paster prej shqipes, dhe kjo eshte fjala PRIMAVERA, qe ne shqip "perkthehet" pranvera. Nuk eshte e veshtire te kuptohet se kjo fjale, eshte nje fjale e perbere prej prima+ vera, ashtu si dhe ne shqip prej pranë+vera, dhe ka nje kuptim te ngjashem me shqipen, duke treguar pak a shume qe stina e Veres eshte pranë. Prima ne italisht fjale per fjale perkthehet para, dhe e integruar ne trupin e fjales primavera si nje parafjale, i jep kuptimin fjales : "para Vera, ose prane Vera'. Problemi i vetem eshte qe fjala vera, ne italisht nuk egziston, sepse shprehja perkatese per kete stine te vitit, eshte estate. Atehere, si eshte gjendur kjo fjale e shqipes ne gjuhen "e forte" italiane? Dikush mund te thote qe ajo ka ardhur prej latinishtes:
ver, veris ---> qe do te thote Pranvere, por kjo ka pak gjasa te jete e vertete, sepse vete fjala italiane permban ne vetvete parafjalen prima, qe tregon qe vete emri eshte perdorur ne krye te heres per te percaktuar nje stine qe zgjat perpara stines te mirenjohur kur prodhohet pija e famshme verë, pije qe mesa duket i ka dhene dhe emrin stines se nxehte te Verës . Ne te kundert ekuacioni gjuhesor nuk do te funksiononte sepse meqe ver ne latinisht do te thote Pranverë, parafjala prima ne krye te saj do te te na terhiqte pas ne stinen e Dimrit.
Pra italiani, kur e ka perdorur per here te pare kete shprehje, duke vene prima perpara VERA(ashtu si shqiptari prane) ka dashur te thote perpara verës, dhe jo perpara pranveres latine. Pra per italianin e "hershem'(sa i hershem mund te jete ky?), Vera eshte Verë si per shqiptarin sot, kurse termi estate ka ardhur me vone, si nje nga prurjet e shumta te mevonshme leksikore qe 'permbyten' gjuhet IE, duke i bere ato te padallueshme me prej gjuhes prej nga ato linden.
Prezenca e nje fjale shqipe ne trupin e nje fjale te perbere te nje gjuhe "te forte" si italishtja, te rrjedhur prej gjuhes gjasme "te hekurt", latinishtes tregon jo per nje marredhenie midis dy gjuheve perkatesisht shqipes dhe italishtes(latinishtes), por per ate qe shqipja ka ruajtuar thelbin e asaj gjuheje qe ka qene themeli i italishtes dhe nenes se saj skolastike latinishtes. Ky arsyetim eshte shume realist dhe shume me i qendrueshem se teorite e Rilindjes(lexo: pranveres) Europiane, se kombi shqiptar na i paska huazuar fjalet prej gjuheve te "forta".
Shqipja jo vetem qe nuk ka huazuar, por ka ruajtur me fanatizem gjuhen e vjeter, cfaredo emri qe te kete ajo, prej te ciles linden shume me vone gjithe gjuhet e tjera IE.
Fjala veris e latinishtes eshte Vera e shqipes dhe jo Pranvera, dhe kjo fjale tregon stinen e pijes se dashur te popullsive Mesdhetare verës, e cila ne dialektin geg per shkak te rotacizmit n-->r shndërrohet ne venë, duke i dhene jete fjales italiane vino, e cila nga ana e saj shnderrohet ne wine ne anglisht, dhe ja ku jane 2 fjale paksa te ndryshme ne dy gjuhe "te ndryshme", te krijuara thjeshta nga likuiditeti i zanoreve ne te folmen shqipe, te cilat skolastika fetare evropiane i shnderroi ne dy gjuhe te "huaja".
Ja ku jane gjuhet e huaja, shtremberime te shkruara te te folmes tone te lashte.
