Festivali Folklorik
Posted: Fri Jun 05, 2009 12:56 pm
Festivali Folklorik 1949......
Video origjinale nga hapja e Festivalit te pare Folkloristik ne 21 Shtator 1949 ne stadiumin Q.Stafa
Ne kete festival te pare moren pjese 41 grupe folkloristike.
Folklori muzikor përbën një ndër pasuritë më të çmuara të vendit. Në përshkrimet e studjusve të huaj të ardhur në Shqipëri gjatë shekujve XVIII-XIX është arritur përafërsisht në konkluzionin se pasuria kryesore e Shqipërisë është folklori muzikor, por ka edhe krom edhe naftë.
Folklori muzikor bën një jetë aktive edhe sot, ndërkohë që gjurmët e lashtësisë së tij janë provuar që prej shekujve XIV-XIII p.e.s. Në objekte të ndryshme arkeologjike – skulptura, basoreliefe, terrakota, etj. – janë përfiguruar qartë vegla popullore, që përdoren deri në ditët tona, valltarë, këngëtarë, kostume karakteristike, etj.
Folklori muzikor shqiptar është jashtëzakonisht i pasur , çka dhe shprehet në ekzistencën e muzikës vokale që nga forma njëzërëshe e deri tek shumëzërëshi; në muzikën me vegla popullore; muzikën me zë e vegla; muzikën për shoqërimin e valleve popullore, etj. Këtyre u shtohet dhe një fond i madh veglash popullore të klasifikuara në katër grupet tashmë të njohura si ideofone, membranofone, kordofone, areofone.
Folklori muzikor shqiptar e bën jetën e vet në një ndarje specifike, që lidhet me format e të shprehurit muzikor dhe me tipet kryesore të instrumenteve të përdorur. Lumi i Shkumbinit, që përshkon mes për mes Shqipërinë, përvecse ndan dy dialektet kryesore të vendit në Gegë në Veri të Shkumbinit dhe në Toskë në Jug të Shkumbinit, shërben edhe si kufi natyror për klasifikimin e tipologjisë së folklorit muzikor. Në veri të lumit Shkumbin lokalizohet zona monodike e të shprehurit muzikor, e shoqëruar kjo me shkallët modale (diatonike apo kromatike) sëbashku me vegla muzikore specifike për këtë zonë, si lahuta dhe çiftelia. Ndërkohë, për trevat që shtrihen në jug të lumit Shkumbin është karakteristik fenomeni i të shprehurit muzikor në iso-polifoni (ang. Poliphonie with burdon) me përdorimin e shkallëve pentatonike si dhe të instrumenteve specifik si gajde dhe bicula (fyell i dyfishtë). Krahas muzikës fshatare pa shoqërim me vegla (a capella), duke nisur nga fundi i shekullit të nëntëmbëdhjetë, lindi dhe u kristalizua muzika popullore qytetare, që në Jug të Shqipërisë takohet kyesisht në qytetet Korçe, Vlorë, Sarandë, Delvinë, Përmet, Leskovik, Pogradec, me formacionin polifonik të Sazeve (të përbërë nga instrumente të importuar si klarineta,violina dhe fizarmonika, si dhe nga vegla popullore karakteristike si lahuta, dajre, fyell), ndërsa në Veri në qytetet Shkodër, Durrës, Elbasan, Kavajë, etj., shoqëruar nga ansamble popullore monodike ose monodi me shoqërim (të përbërë nga vegla të importuara si klarineta, fizarmonika dhe violina, por edhe nga vegla të traditës popullore, si kemanxhia, fyelli, etj).
Nisur nga roli i dorës së parë që ka në traditën shqiptare, folklori muzikor studjohet si lëndë e veçantë në shkollat e mesme të përgjithëshme, në ato artistike, si edhe në Akademinë e Arteve të Tiranës, ku formohen edhe etnomuzikologët e ardhëshëm.
Regjistrimet e folklorit muzikor shqiptar nisin që prej viteve 1900 e këtej. Përpara viteve 1940 ato janë realizuar pranë shoqërive Odeon, Columbia, Pathé, His master’s voice. Regjistrime më të vona takohen edhe në formën e CD-ve, si CD me muzikë të “Familjes Lela”, prodhuar në Francë më 1992 nga Judigo; dy CD me muzikë toske të “Laver Bariut”, prodhuar përkatësisht në Greqi dhe Angli, etj.
Aktivitetet kryesore folklorike shqiptare janë Festivali Folklorik Kombëtar, mbajtur çdo pesë vjet, i cili ka filluar në vitin 1952 në qytetet Lezhë dhe Tiranë, për të vijuar më pas në dy qytetet muze me arkitekturë mesjetare, Gjirokastër dhe Berat; Festivali Kombëtar i Këngës Popullore Qytetare në Elbasan; Takimi i Rapsodëve Lahutarë në Lezhë; Takimi i Sazeve në Korcë; Takimi i Grupeve Polifonike në Vlorë dhe Gjirokastër; Takimi i Grupeve dhe Shoqërive Folklorike (NGO) në Sarandë.
Organizatat folklorike kryesore që veprojnë në Shqipëri, të krijuara kryesisht pas viteve 1990 me qëllim mbështetjen e folklorit dhe të traditave popullore në përgjithësi, janë: Elena Gjika – Përmet, Demir Zyko – Skrapar, Shoqëria Folklorike – Gramsh; Grupi Bilbili – Vlorë, Gjirokastër; Shoqata Tirana – Tiranë, Kastrioti – Krujë, etj.
Institucioni i vetëm shkencor që merret me studimin e folklorit është Instituti i Kulturës Popullore në Tiranë, i përbërë nga departamenti i etnomuzikologjisë dhe etnokoreologjisë dhe nga departamenti i etnografisë. IKP boton revistën periodike Kultura popullore. Pranë tij gjendet një arkiv shumë i pasur me mbi 60000 ekzemplatë të mbledhur në tërë Shqipërinë.
Disa nga librat më të rëndësishme mbi Folklorin Muzikor Shqiptar janë: Gjurmime Folklorike i Ramadan Sokolit (Tiranë, 1981); Polifonia labe i Spiro Shitunit (Tiranë, 1989); Polifonia dyzërëshe e Shqipërisë së Jugut i Beniamin Krutës (Tiranë, 1989); Folklori muzikor shqiptar i Sokol Shupos (Tiranë, 1997); Muzika me saze + CD i Vasil. S. Toles (Tiranë, 1997).
Faleminderit
Video origjinale nga hapja e Festivalit te pare Folkloristik ne 21 Shtator 1949 ne stadiumin Q.Stafa
Ne kete festival te pare moren pjese 41 grupe folkloristike.
Folklori muzikor përbën një ndër pasuritë më të çmuara të vendit. Në përshkrimet e studjusve të huaj të ardhur në Shqipëri gjatë shekujve XVIII-XIX është arritur përafërsisht në konkluzionin se pasuria kryesore e Shqipërisë është folklori muzikor, por ka edhe krom edhe naftë.
Folklori muzikor bën një jetë aktive edhe sot, ndërkohë që gjurmët e lashtësisë së tij janë provuar që prej shekujve XIV-XIII p.e.s. Në objekte të ndryshme arkeologjike – skulptura, basoreliefe, terrakota, etj. – janë përfiguruar qartë vegla popullore, që përdoren deri në ditët tona, valltarë, këngëtarë, kostume karakteristike, etj.
Folklori muzikor shqiptar është jashtëzakonisht i pasur , çka dhe shprehet në ekzistencën e muzikës vokale që nga forma njëzërëshe e deri tek shumëzërëshi; në muzikën me vegla popullore; muzikën me zë e vegla; muzikën për shoqërimin e valleve popullore, etj. Këtyre u shtohet dhe një fond i madh veglash popullore të klasifikuara në katër grupet tashmë të njohura si ideofone, membranofone, kordofone, areofone.
Folklori muzikor shqiptar e bën jetën e vet në një ndarje specifike, që lidhet me format e të shprehurit muzikor dhe me tipet kryesore të instrumenteve të përdorur. Lumi i Shkumbinit, që përshkon mes për mes Shqipërinë, përvecse ndan dy dialektet kryesore të vendit në Gegë në Veri të Shkumbinit dhe në Toskë në Jug të Shkumbinit, shërben edhe si kufi natyror për klasifikimin e tipologjisë së folklorit muzikor. Në veri të lumit Shkumbin lokalizohet zona monodike e të shprehurit muzikor, e shoqëruar kjo me shkallët modale (diatonike apo kromatike) sëbashku me vegla muzikore specifike për këtë zonë, si lahuta dhe çiftelia. Ndërkohë, për trevat që shtrihen në jug të lumit Shkumbin është karakteristik fenomeni i të shprehurit muzikor në iso-polifoni (ang. Poliphonie with burdon) me përdorimin e shkallëve pentatonike si dhe të instrumenteve specifik si gajde dhe bicula (fyell i dyfishtë). Krahas muzikës fshatare pa shoqërim me vegla (a capella), duke nisur nga fundi i shekullit të nëntëmbëdhjetë, lindi dhe u kristalizua muzika popullore qytetare, që në Jug të Shqipërisë takohet kyesisht në qytetet Korçe, Vlorë, Sarandë, Delvinë, Përmet, Leskovik, Pogradec, me formacionin polifonik të Sazeve (të përbërë nga instrumente të importuar si klarineta,violina dhe fizarmonika, si dhe nga vegla popullore karakteristike si lahuta, dajre, fyell), ndërsa në Veri në qytetet Shkodër, Durrës, Elbasan, Kavajë, etj., shoqëruar nga ansamble popullore monodike ose monodi me shoqërim (të përbërë nga vegla të importuara si klarineta, fizarmonika dhe violina, por edhe nga vegla të traditës popullore, si kemanxhia, fyelli, etj).
Nisur nga roli i dorës së parë që ka në traditën shqiptare, folklori muzikor studjohet si lëndë e veçantë në shkollat e mesme të përgjithëshme, në ato artistike, si edhe në Akademinë e Arteve të Tiranës, ku formohen edhe etnomuzikologët e ardhëshëm.
Regjistrimet e folklorit muzikor shqiptar nisin që prej viteve 1900 e këtej. Përpara viteve 1940 ato janë realizuar pranë shoqërive Odeon, Columbia, Pathé, His master’s voice. Regjistrime më të vona takohen edhe në formën e CD-ve, si CD me muzikë të “Familjes Lela”, prodhuar në Francë më 1992 nga Judigo; dy CD me muzikë toske të “Laver Bariut”, prodhuar përkatësisht në Greqi dhe Angli, etj.
Aktivitetet kryesore folklorike shqiptare janë Festivali Folklorik Kombëtar, mbajtur çdo pesë vjet, i cili ka filluar në vitin 1952 në qytetet Lezhë dhe Tiranë, për të vijuar më pas në dy qytetet muze me arkitekturë mesjetare, Gjirokastër dhe Berat; Festivali Kombëtar i Këngës Popullore Qytetare në Elbasan; Takimi i Rapsodëve Lahutarë në Lezhë; Takimi i Sazeve në Korcë; Takimi i Grupeve Polifonike në Vlorë dhe Gjirokastër; Takimi i Grupeve dhe Shoqërive Folklorike (NGO) në Sarandë.
Organizatat folklorike kryesore që veprojnë në Shqipëri, të krijuara kryesisht pas viteve 1990 me qëllim mbështetjen e folklorit dhe të traditave popullore në përgjithësi, janë: Elena Gjika – Përmet, Demir Zyko – Skrapar, Shoqëria Folklorike – Gramsh; Grupi Bilbili – Vlorë, Gjirokastër; Shoqata Tirana – Tiranë, Kastrioti – Krujë, etj.
Institucioni i vetëm shkencor që merret me studimin e folklorit është Instituti i Kulturës Popullore në Tiranë, i përbërë nga departamenti i etnomuzikologjisë dhe etnokoreologjisë dhe nga departamenti i etnografisë. IKP boton revistën periodike Kultura popullore. Pranë tij gjendet një arkiv shumë i pasur me mbi 60000 ekzemplatë të mbledhur në tërë Shqipërinë.
Disa nga librat më të rëndësishme mbi Folklorin Muzikor Shqiptar janë: Gjurmime Folklorike i Ramadan Sokolit (Tiranë, 1981); Polifonia labe i Spiro Shitunit (Tiranë, 1989); Polifonia dyzërëshe e Shqipërisë së Jugut i Beniamin Krutës (Tiranë, 1989); Folklori muzikor shqiptar i Sokol Shupos (Tiranë, 1997); Muzika me saze + CD i Vasil. S. Toles (Tiranë, 1997).
Faleminderit
Në qytetin e gurtë ka filluar festivali tradicional folklorik “Gjirokastra 2009” ku për dallim nga festivale tw tjera, kësaj here ka pjesëmarrës jo vetëm nga gjitha trevat shqiptare, por edhe nga diaspora.Ceremonia e hapjes, u bë nga ministri i ri i kulturës, Ferdinand Xhaferi që me entuziazëm për pjesëmarrjen e afro 1000 kultivuesve të folkut kombëtar tha se “për një javë rresht në skenën madhështore të kalasë së lashtë, ngritur mbi "piramidën" e vlerave të trashëgimisë kulturore materiale që mbart ansambli arkitekturor monumental i këtij qyteti të stolisur krejt në gur do të parakalojnë artistë, nga Shqipëria e Kosova, nga shqiptarët e Malit të Zi dhe Maqedonisë, shqiptarë nga diaspora”. Sipas ministrit në këtë "sofër" të këngës dhe valles për gjashtë ditë të këtij festivali do të vërshojë shpirti krijues shqiptar, perlat dhe diamantet e trashëgimisë së pasur shpirtërore të këtij kombi”. “Maratonën” gjashtëditëshe të festivalit e ka hapur ansambli i qarkut të Tiranës ku janë prezantuar me vlerat e larmishme të artit dhe kulturës tradicionale të saj. Këto grupe me prezantimet e tyre me këngë, valle dhe melodi instrumentale kanë sjellë një kolazh tejet joshës nga tradita. Suksesi i këtij grupi është meritë e vetë artistëve dhe bartësve të folklorit tiranas, por dhe në veçanti e kontributit të prof. Ramazan Bogdani, udhëheqës artistik dhe etnokoreograf i njohur.
Grupi i dytë nga Kosova ne festivalin të folkut në Gjirokastër, që përbëhej nga ansamble dhe shoqëri kulturore nga Prishtina, Deçani, Ramaja, nga Opoja, Rugova dhe Shtimja. Këto grupe muzikore të shkrira në tërësi kanë sjellë një diversitet të trashëgimisë kulturore nga trevat e ndryshme që vinin, për çfarë dhe opinionet kanë qenë, se folklori si trashëgimi në këto treva ka qindra e qindra vite, dhe se sipas vlerësimeve në kontekstin pozitiv, është thënë se është ruajtur me fanatizëm. Naxhi Kasoruho, instumentalist në klarinet, përcjellës i çdo festivali për paraqitjet nga Kosova mendon se këta kultivues folklori kanë trashëgimi të hershme dhe të ruajtur nga koha. “Nëse ndokund tek ne është ruajtur trashëgimia 100 vjeçare atëherë në grupet e Kosovës e vërejmë se trashëgimia është ruajtur me milennium” mendon Kasoruho. Për dirigjentin Sulejman Balza, gjitha grupet dhe festivali në tërësi ka një domethënie të madhe pasi vlerëson se “me rëndësi të madhe është se folklori nuk ka vdekur dhe se këto vlera dhe këta të rinj pjesëmarrës po qarkullojnë”. Ramaja me shoqërinë e saj “Bajram Curri”, përmes këngës dhe valleve ka rikujtuar ritet e “bereqetit” dhe ato të dasmës, jo vetëm në rajonin e Hasit të Prizrenit, ku gjeografikisht shtrihet, por tërë asaj treve. “Kremtimi i natës së Shën Gjergjit”, “Korrja dhe hedhja e grurit” dhe “Shkuarja e misirit dhe këngët për të” ishin risjellja tek publiku e hasjanëve, që e pasuruan me veshjet e tyre të posaçme rajonale të kësaj treve apo krahine, që ndahet në tri qytete, dy të Kosovës, Prizren dhe Gjakovë dhe një të Shqipërisë, Krumë. Asambli “Rugova” me udhëheqësin e tyre artistik Vesel Nikçi, kanë bërë hapjen me këngë “kushtrimi’ dhe “këngë pas krahi” të përcjellura me tupan (daulle) dhe surla për të vazhduar me pikën tjetër që kishin të bënin me rituale lufte me mjetet që përdorën. Vajtimet në letërsinë dhe krijimtarinë popullore zënë vend të posaçëm edhe në këto kohë ku Grupi i Burrave dhe këngëtarja Remzie Kastrati kënduan “këngë për trimin e vrarë”. Salim Saliu, valltar dhe përgjegjës i grupit opojar, përmes muzikës folklorike në Gjirokastër sollën rite pagane dhe rituale të marrje-dhënies së nuses të cilat njihen me emërtimet “rrahja e lirit”, “kënga e lirit”, “valle burrash”, “rrahja e qeshqekut” etj. Grupi nga Kosova në natën e dytë të këtij prezantimi dinjitoz dhe me vlera janë munduar edhe këngëtarë dhe grupe nga rajonet që vinin në kuadër të këtij grupi ku do veçuar emrin e Fatmir Makollit, si instrumentalisti në çifteli më i dalluari sot në Kosovë