"Moreover, you scorned our people, and compared the Albanese to sheep, and according to your custom think of us with insults. Nor have you shown yourself to have any knowledge of my race. Our elders were Epirotes, where this Pirro came from, whose force could scarcely support the Romans. This Pirro, who Taranto and many other places of Italy held back with armies. I do not have to speak for the Epiroti. They are very much stronger men than your Tarantini, a species of wet men who are born only to fish. If you want to say that Albania is part of Macedonia I would concede that a lot more of our ancestors were nobles who went as far as India under Alexander the Great and defeated all those peoples with incredible difficulty. From those men come these who you called sheep. But the nature of things is not changed. Why do your men run away in the faces of sheep?"
Letter from Skanderbeg to the Prince of Taranto ▬ Skanderbeg, October 31 1460

Kultura Tradicionale në Shqipëri

Flisni për folklorin tonë të mrekullueshëm si gojëdhënat, legjendat, këngët e trimërisë, anegdodat popullore, kostumë popullorë, etj.

Moderators: uck_aksh, Strokulli

Post Reply
User avatar
Arta
Sun Member
Sun Member
Posts: 1515
Joined: Tue Jun 02, 2009 2:44 pm
Gender: Female
Location: USA

Kultura Tradicionale në Shqipëri

#1

Post by Arta » Thu Jul 01, 2010 12:58 am

Image

Në Shqipëri njihen dy grupime të mëdha etnografike, të konsoliduar që nga mesi i shek.XVIII, që janë: Gegëria në veri të lumit Shkumbin dhe Toskëria në jug të tij. Gegëria përbëhej nga Gegëria e mirëfilltë, Dukagjini apo Leknia, Malësia dhe Fushat Bregdetare të Veriut, kurse në Toskëri bënin pjesë: Toskëria e mirëfilltë, Myzeqeja, Labëria e Çamëria. Natyrisht, përbrenda këtyre krahinave etnografike ekzistonin edhe ndarje të tjera më të vogla.

Mënyra e jetesës në fshat – Doke e zakone

Vendbanimet në Shqipëri, qysh në mesjetë, kishin arritur një stabilitet dhe kishin kufij të përcaktuar mirë, që ndanin një fshat nga të tjerët. Kufijtë shënoheshin me gurë të mëdhenj të ngulur në tokë, me grumbuj plisash, me rrjedhën e përrenjve e të lumenjve, me shenja në trungjet e drurëve, atje ku kishte pyll, etj. Lëvizja e këtyre shenjave konsiderohej një faj shumë i rëndë. Çdo fshatar i njihte mirë kufijtë e fshatit të vet dhe mund t’i tregonte me lehtësi, duke përmendur toponimet përkatëse.
Përbrenda kufijve të fshatit, përfshiheshin trojet e banesave e përqark tyre oborret e kopshtijet, pastaj vinin arat ose tokat e punuara dhe më tej kullotat dhe pjesa e malit a e pyllit, që i përkiste fshatit. Kjo ndarje e territoreve të fshatit, në shumë zona të Shqipërisë, ruhej ende mjaft mirë deri në vitet e Luftës së Parë Botërore, sidomos atje ku mbizotëronte fshatarësia e lirë. Pronë plotësisht private, mbi të cilën fshatari dispononte krejtësisht, ishin trojet e banesave dhe kopshtijet, kurse tokat e mbjella ishin në disponim të tij, deri sa ishin nen kulturë. Pasi mblidhej prodhimi bujqësor, tokat liroheshin dhe kushdo mund të lëshonte bagëtinë për t’i kullotur, të tjera toka që shfrytëzoheshin së bashku, pra fshatçe, ishin toka djerrë në vërri, kullotat e mali dhe sidomos, burimet ujore për vaditjen e tokave të mbjella, që bëhej sipas një rradhe rreptësisht të caktuar për çdo familje.
Vendbanimet fshatare, në përgjithësi, i janë përshtatur klimës dhe relievit ku janë vendosur. Fshatrat më të ulta janë ato të Fushave Bregdetare, kurse fshatrat më të larta arrijnë deri në 1400 metra mbi nivelin e detit dhe ndodhen në rrethin e Korçës e atë të Kukësit. Banesat e një fshati mund të ishin të grumbulluara ose të shpërndara, madje në disa zona edhe shumë të shpërndara. Sidoqoftë, fshati kishte një qendër shoqërore, rreth së cilës gravitonte aktiviteti i njerëzve në kohën jashtë punës dhe kjo mund të ishte një shesh i vogël pranë një rrapi a një lisi shekullor, dyqani i ndonjë bakalli ose oborri i një ndërtese kulti (kishe a xhamie). Në gjysmën e dytë të shek.XX, në shumicën e fshatrave, fondi i banesave pothuaj u përtri, duke ndryshuar tipet e banesave tradicionale të mëparshme. U bënë edhe shumë ndërtime social-kulturore, si shkolla e kopshte fëmijësh, shtëpi e vatra kulture, njësi tregtare, etj.

Nga përllogaritjet e historianëve ka dalë se, në shek.XV, në Shqipëri, mesatarja e shtëpive për çdo fshat, ishte 21; mesataren më të lartë e kishte rrethi i Elbasanit, me 38 shtëpi, i ndjekur nga rrethi i Korçës, me 28 shtëpi për fshat. Deri në çerekun e parë të shek.XX, rreth 80% e popullsisë punonte e jetonte në fshatra, shumica e të cilave kishin nga 20 shtëpi afërsisht, dhe 3% e fshatrave kishin mbi 1000 banorë. Në 50-60 vitet e fundit, përqindja e popullsisë fshatare ndaj popullsisë së përgjithëshme, ra ne 64%, megjithëse qeveria e kohës synonte që fshati të mos braktisej. Pra, mund të pohojmë, se pesha e kulturës fshatare ndaj asaj qytetare, është ende e ndjeshme.

Gjatë shek.XX e sidomos pas Luftës së Parë Botërore, mënyra e jetesës në fshatin shqiptar pësoi ndryshime të rëndësishme. E megjithatë, në jetën familjare, si edhe në jetën shoqërore, vazhduan të ruhen festa popullore me forma të ndryshme argëtimi dhe në ndërgjegjen e njerëzve u ruajtën shumë pasuri shpirtërore, të manifestuara në folklorin gojor e muzikor të krahinave të ndryshme, sidomos në epikën legjendare e atë historike, edhe pse hynin vazhdimisht shumë ide e shije të reja, me anë të mjeteve të reja të komunikimit masiv.

Në ambientin fshatar shqiptar, familja ka ende stabilitet të mirë dhe kohezion të bazuar në jetën ekonomike të saj. Përsa i përket strukturës së saj, mund të thuhet se ajo tashmë, është thjeshtuar mjaft. Në pjesën më të madhe të vendit, familja përbëhet nga çifti i të martuarve me fëmijët e tyre beqarë. Vajzat e martuara jetojnë në familjen e burrit. Djemtë e martuar, pak kohë pas martese, veçohen nga familja e prindërve dhe jetojnë më vete, por në shumë raste, djali më i vogël mbetet në shtëpinë e prindërve dhe jeton me ta. Kështu, mesatarja e frymëve për familje është 5-6 vetë, por ka fshatra, ku kjo mesatare është më e ulët. Megjithatë, në kujtesën e njerëzve të moshuar, ruhen raste familjesh të mëdha, ku vëllezërit e martuar e fëmijët e tyre jetonin së bashku. Në këto familje kishte detyrimisht një rregull strikt në ndarjen e punëve dhe të detyrave për të gjithë. Atje ruheshin më gjatë edhe doke e zakone të dikurshme të jetës familjare, praktika e rite pagane, etj.

Në ritet e besimet që kanë të bëjnë me ciklin e jetës, pra me lindjen, martesën e vdekjen, studjuesit që janë marrë me to, kanë mundur të hetojnë edhe rite të lashta, të cilat, sado të zbehta, jetojnë aty-këtu. Këto janë kryesisht rite për të ndjellë mbarësi për familjen e çiftuar e çiftet e reja, që të shtohen e të kenë sidomos trashëgimtarë meshkuj. Ndër zakonet e vdekjes, mund të shënojmë se deri në Luftën e Dytë Botërore, në disa krahina ruhej vajtimi me “ligje” (këngë mortore).

Mjaft rite e besime të tjera lidhen me data të caktuara të një kalendari të vjetër popullor dhe sipas studjuesve, kanë të bëjnë me kulte të herëshme blegtorale e bujqësore. Bie fjala, Dita e verës apo 1 Marsi, shënohej nga një pastrim i përgjithshëm ritual i banesave dhe i oborreve dhe më në fund, jo vetëm u vihej zjarri plehrave të mbledhura gjatë këtij pastrimi, por në atë zjarr hidheshin edhe vetë fshesat e vjetra, për të filluar stinën e re me fshesat e reja, pra është fjala për një rit purifikator, Dikur, në fshatra, Dita e verës pritej me shumë gëzim, sidomos nga fëmijët. Dita e Shën Gjergjit (23 Prill), ishte gjithashtu nje festë e shoqëruar me rite e praktika zbavitëse. Atmosferë gëzimi e hareje në fshat krijonin edhe zjarret e mëdhenj, që ndizeshin nëpër oborre e në kryqëzime të rrugëve më 22 Qershor, Ditën e Shën Gjonit. Rite shumë interesante shoqëronin dikur nëpër malësi festën e “buzmit” në natën e solsticit të dimrit. Shumë festa të motmotit lidheshin me javën bujqësore e blegtorale, si ishin përfundimi korrjeve, qethja e dhënve, kthimi i barinjve nga kullotat verore, etj.

Mite e besime popullore

Një aspekt me interes i kulturës popullore shqiptare kanë qenë padyshim, mitet, supersticionet e besimet fetare. Dihet historikisht, se feja e krishterë filloi të përhapej ilegalisht në Iliri, që në shekullin e parë të erës sonë. Ungjillëzimin e saj e filloi Shën Pali dhe e përfunduan misionarët latinë. Kjo shpjegon faktin, se përse në gjuhën shqipe, terminologjia fetare e krishterë është e burimit latin, si në Veri e në Jug. Me përhapjen e myslimanizmit, e sidomos nga shek.XVII e këtej, lindën disa fenomene të veçanta, si kriptokristianizmi në disa fshatra në rrethin e Elbasanit (në krahinën e Shpatit), që vazhdoi deri në Shpalljen e Pavarësisë më 1912. Por në shek.XIX, edhe në disa zona të Shqipërisë Veriore (psh në Lurë), kishte familje të përziera në pikpamje fetare: disa pjesërisht katolikë e disa të tjerë myslimanë. Nga Lufta e Parë Botërore ka ardhur duke u rritur edhe numri i atyre, që nuk i ndjekin rregullisht praktikat fetare. Në këtë kuadër historik, nuk është e vështirë të kuptohet, se si u bë e mundur që të ruhej deri në shekullin tonë një përzierje e traditave të lashta pagane, me elementë të krishtërimit e të myslimanizmit.
Ndër mitet më të lashta të ruajtura aty-këtu deri në fillim të shek.XX, ishte sigurisht kulti i diellit, i cili ka lidhje me kultin e zjarrit e të vatrës (sepse vetë dielli është burim drite e ngrohtësie), si edhe me kultet bujqësore e blegtorale (sepse jeta e çdo gjallese në tokë varet nga dielli). Ruhej gjithashtu, nderimi për disa maja malesh, që adhuroheshin, si “maja të diellit”. Kështu, në data të caktuara, bëheshin pelegrinazhe në disa maja malesh, si Maja e Rumies, Gjalica e Lumës, Çuka e Tomorrit, këndravica, etj. Në këto festa ndizeshin zjarre të mëdhenj në pritje të lindjes së diellit dhe besohej se ata ia shtonin fuqinë diellit. Le të kujtojmë këtu, se mallkimi më i fortë që ndeshim në epikën legjendare për kundërshtarin e heroit, është: “T’u shkimt hisja e diellit”. Në shumë vise shqiptare ka patur gjurmë të një “kulti të gjarpërit”, veçanërisht, për gjarpërin e bollës e shtëpisë që konsiderohej si një hyjni mbrojtëse. Kulti i gjarpërit ka qenë shumë i njohur edhe tek Ilirët e lashtësisë e sidomos tek dalmatët. Në malsitë tona, dikur mendohej se çdo shtëpi e kishte gjarpërin e vet mbrojtës.

Në epikën legjendare flitet edhe për figura të tjera mitologjike mbrojtëse të njeriut, si ishin orët dhe zanat a shtojzovallet. Ora mund të merrte në mrojtje personin, familjen, por edhe gjithë fisin. Zanat ishin gra të bukura, por edhe trime e luftëtare. Besohej, se ato banonin në shpella mes pyjesh, pushonin në mrize, pranë burimeve ose në maja malesh. Studjuesit e mitologjisë mendojnë, se zana ka lidhje me një perëndi ilire të pyjeve e të burimeve që, në interpretimin romak mori emrin Diana.
Dragoi përfytyrohej si një qenie e mbinatyrëshme, me fuqi të jashtëzakonshme. Bëma e tij kryesore ishte të lironte ujrat, që i kishte zënë kuçedra. Besohej, se dragojtë luftonin sidomos në kohë furtunash të mëdha, duke përdorur topuzat, heshtat, shigjetat, gurët me brima, por sidomos parmendat e zgjedhat. Ata mund të shkulnin edhe drurë të mëdhenj e gurë të malit.
Kuçedra, përfytyrohej si një qenie mitologjike, që mishëronte forcat e verbra shkatërruese të natyrës. Thuhej, se ajo ishte si një gjarpër i madh me 3, 7, 9 ose 12 koka, që mund të villnin zjarr. Zinte vend pranë burimeve, ndalonte ujin dhe i linte njerëzit të vuanin. Ka pasur padyshim edhe figura të tjera interesante në mitologjinë shqiptare, që nuk mund të arrijmë t’i përmendim këtu, ashtu si ka patur edhe supersticione mbi magjitë, syrin e keq, parashikimin e së ardhmes, etj.

Arti fshatar e zejtaritë artistike

Zhvillimi i artit fshatar dhe i zejtarive artistike në tre-katër shekujt e fundit në Shqipëri, ka qënë i lidhur ngushtë me kushtet historike e shoqërore të vendit, si ishin pushtimi i gjatë osman me pasoja të rënda në plan fetar e kulturor, shtypja kombëtare e shoqërore e ushtruar gjatë këtij sundimi të huaj, etj. Këto kushte të vështira penguan lulëzimin e artit në shumë fusha, si në arkitekturën monumentale, në skulpturë, etj. dhe e ndrydhën për një kohë artin vendas në sfera më të kufizuara si janë artet minore. Në pamundësi për të trajtuar të gjitha fushat e arteve të aplikuara popullore, më poshtë, po flasim shkurtimisht vetëm për disa prej tyre.

Në fshatin shqiptar, tradita e punimit dhe e zbukurimit të objekteve të vogla prej druri nga vetë fshatarët për nevoja të jetës së përditshme, aty-këtu, u ruajt e gjallë edhe në gjysmën e parë të shekkullit XX. Kështu, barinjtë zbukuronin krraba e kupacë, furka, boshte, etj. Ndërsa të tjerë, fshatarë më të stervitur, punonin shkambe e karrige me forma tradicionale, si ishin ato të Dukagjinit, të Pukës, të Mirditës, etj., apo djepa për fëmijë, vegla muzikore e sidomos arka për pajë.
Në disa krahina të vendit, punimi i drurit kishte arritur të ngrihej në zejtari artistike.

Nga shekujt XIII-XIX, kemi ekzemplarë gdhëndjesh në dru, që tërheqin edhe sot admirimin tonë, si interiore ndërtesash kulti, interiore banesash fshatare e qytetare, etj. Një nga ekzemplarët më të përkryer është padyshim ikonostasi i kishës ortodokse të fshatit Leusë të Përmetit, i punuar në fund të shekullit XVIII. Atje, sfondi vegjetal është mbizotërues, por me degët e gjethet e shumta, ndërthuren edhe figura kafshësh reale e fantastike, zogj e simbole të ndryshme kristiane. Punime të shquara në dru gjenden edhe në interiore banesash, kryesisht tavane, dollapë muri. kapakë dritaresh, trapazane, në qytete si Gjirokastra, Berati, Elbasani, Shkodra, Prizreni, etj.

Traditën e punimit të argjendit e gjejmë në lulëzim të plotë në shekujt XVII-XVIII. Edhe sot, ruhen veçanërisht në koleksione muzeale, objekte argjendi me mbishkrime të datuara e me prejardhje nga qendra të ndryshme qytetare të vendit, si Shkodra, Elbasani, Berati, Voskopoja, etj. Ato janë shumë herë të një cilësise të lartë artistike, qofshin kulti, si kryqe, potirë, kapakë ungjijsh, etj., qofshin objekte laike, si stoli trupi, pajisje shtëpiake, etj.

Mjeshtrat e talentuar argjendarë të qyteteve, gjatë shekujve XVIII-XIX, kanë punuar për të veshur me pafta argjendi një numur shumë të madh pushkësh të gjata, koburesh, jataganësh, vezmesh, qe konsideroheshin si pajisje të nevojshme të çdo burri, nga të cilat, një numur i mirë ruhet ende nëpër muzetë e vendit. Madje, ka shumë prej tyre, që janë edhe të lara me ar.
Midis të gjitha objekteve prej argjendi të ekzekutuara me teknika të ndryshme (me të rrahur, me të derdhur, etj), finesë të veçantë paraqesin punimet me filigranë, qe ishin më fort një specialitet i mjeshtërve argjendarë të qyteteve të veriut se sa i atyre të jugut.

Gratë fshatare në Shqipëri, prej shekujsh janë marrë me endjen e pëlhurave të ndryshme, që shërbenin qoftë si pjesë veshjeje, qoftë si pajisje shtëpiake (dyshekë, peshqirë, shtroje, mbulesa, piceta duarsh, mësalla tryeze, etj). Në Shqipëri, pëlhurat e mëndafshta janë punuar e përdorur më shumë se në vende të tjera të Ballkanit, ndoshta sepse edhe klima e favorizonte rritjen e krimbit të mëndafshit, meqenëse në disa zona ishte mjaft i përhapur mani i bardhë. Tekstilet e leshta, të ekzekutuara me një varg teknikash të ndryshme pune, përdoreshin gjerësisht dhe ruanin shumë karakteristika lokale, që i bënin punimet e një krahine të dalloheshin nga ato të krahinave të tjera. Të tjera punëdore me interes, ishin thurjet e ndryshme me shtiza, ojat e dantelat e sidomos qendisjet e shumëllojshme, që nga qendisjet e thjeshta fshatare deri tek qendisjet e mahnitëshme e virtuoze, me fije mëndafshi ose ari të mjeshtrave qendistarë të disa qyteteve, dhe më herët, edhe pranë manastireve të kohës. Midis punëve të tyre, kemi edhe ekzemplarë të rrallë, si është rasti i Epitafit të madh të Glavenicës (pranë Beratit), që mban datën 1373, si dhe të tjera qendisje laike e fetare me interes të veçantë.

Kostumet tradicionale

Veshjet popullore, janë pa dyshim një nga manifestimet më të fuqishme të kulturës tradicionale. Ato janë trashëguese e transmetuese të shumë elementëve, që vijnë nga lashtësia dhe nga koha e mesme, por janë njëkohësisht edhe shprehje e marrëdhënieve kulturore me popuj të tjerë gjatë shekujve. Tipet kryesore të veshjeve popullore shqiptare për burra janë: kostumi me fustanellë, kostumi me këmishë të gjatë e dollamë (cibun), sipër kostumi me tirq dhe ai me poture (pantallona të shkurtra deri te gjuri). Pra, në Shqipëri, burrat kanë mbajtur si veshjet në formën e një fundi të gjerë, ashtu edhe ato në formë pantallonash, por të parat kanë dalë nga përdorimi më herët se të tjerat. Pjesët më të zbukuruara ishin jelekët dhe xhamadanët e kostumit festiv. Burrat shqiptarë mbanin edhe stoli të ndryshme argjendi, si jastekë gjoksi, sumbulla dekorative tek jelekët, unaza, pipa e kuti cigaresh, por mbi të gjitha, armët e brezit e të krahut, që ishin gjithnjë të stolisura pasurisht. Për gra, tipet kryesore të veshjeve, ishin: kostumi me xhubletë (një fund në formë këmbane), kostumi më këmishë të gjatë e xhokë shajaku sipër, kostumi me dy futa të vendosura mbi këmishën e gjatë, njëra përpara e tjetra prapa dhe kostumi me mbështjellëse (një fund i hapur, i mbledhur tek beli me rrudha ose pala).

Në veshje, ngjyrat e zbukurimet ndryshonin simbas moshës. Për të vegjëlit e të rinjtë, kostumi krahinor mund të ishte më i thjeshtë. Ndryshe nga popuj të tjerë të Ballkanit, në Shqipëri, vajza që kishte arritur moshën e martesës, duhet të vishej thjeshtë e pa stoli, flokët t’i mbulonte mirë me një shami dhe të mos vishte rrobë të kuqe. Kostumi i martesës ishte varianti më i pasur i veshjes së krahinës, si për nuset edhe për dhëndurët. Për nuset, stolitë metalike ishin të pamungueshme, madje, përdoreshin edhe me tepri, sepse këtu, me sa duket, kishte rendësi jo vetëm funksioni i tyre estetik, por edhe funksioni magjik që u atribuohej. Për nuset, rëndësi të veçantë kishte zbukurimi i kokës. Disa vjet pas martese, veshja fillonte të lehtësohej nga zbukurimet.

Të vdekurit i visheshin, sipas zakonit, ish rrobat më të mira. Në veshjet popullore, shenjat e zisë ishin të pakta, gratë mund të vishnin praptas ndonjë nga pjesët më të zbukuruara të kostumit, psh. xhokën a përparjen. Studimet e deritanishme, kanë treguar se pjesët përbërese të veshjeve tradicionale, nuk kanë të gjitha të njejtën moshë. Ka pjesë, që të kujtojnë veshjet mesjetare, me ndikime bizantine e orientale, të tjera që vijnë si një jehonë e kohës antike, por ka edhe elementë, që mund të lidhen me kulturën ilire. Mund të përmendim kështu analogjitë e verejtura midis linjës popullore dhe “dalmatikës” ilire, apo midis kapuçave, strukave (shalleve), opingave, etj. dhe elementeve respektivë, të përdorur nga ilirët. Falë këtyre elementeve të trashëguar nga kultura ilire dhe ajo e arbërve të mesjetës, gjatë zhvillimit të tyre historik, veshjet popullore kanë arritur të fitojnë një varg tiparesh origjinale, që marrin vlerat e një treguesi etnik, i cili i dallon veshjet shqiptare nga ato të popujve të tjerë.


Prof.Dr.Andromaqi GJERGJI
Etnologe
"I never gave anybody hell! I just told the truth and they thought it was hell."~Harry S. Truman

Picasso`
Senior Member
Senior Member
Posts: 146
Joined: Thu Aug 06, 2009 12:18 am
Gender: Male

Re: Kultura Tradicionale në Shqipëri

#2

Post by Picasso` » Thu Jul 01, 2010 1:22 pm

Keto gjera mundeni t'i perktheni ne gjuhen Anglishte?

User avatar
Arta
Sun Member
Sun Member
Posts: 1515
Joined: Tue Jun 02, 2009 2:44 pm
Gender: Female
Location: USA

Re: Kultura Tradicionale në Shqipëri

#3

Post by Arta » Thu Jul 01, 2010 7:20 pm

Picasso` wrote:Keto gjera mundeni t'i perktheni ne gjuhen Anglishte?
Po do mundohem sapo te kem pak kohe!
"I never gave anybody hell! I just told the truth and they thought it was hell."~Harry S. Truman

qiellikaltër
Honored Member
Honored Member
Posts: 358
Joined: Sat Jul 18, 2009 6:22 pm
Gender: Female
Location: Shqipëri

Re: Kultura Tradicionale në Shqipëri

#4

Post by qiellikaltër » Thu Nov 18, 2010 8:04 pm

Reportazh mbi punimet e qylymave ne Zogaj te Shkodres:

"Du t'jem zot, n'timen tok,
dje dhe sot, sot e neser."

User avatar
rrëqebull
Grand Star Member
Grand Star Member
Posts: 1158
Joined: Sat Oct 06, 2012 12:29 pm
Gender: Male

Re: Kultura Tradicionale në Shqipëri

#5

Post by rrëqebull » Fri Mar 14, 2014 11:02 am

[saktësime thelbësore, që çdo shqiptar duhet të dijë]
Dita e Verës (14-21 mars)

Si fillim disa sqarime në lidhje me datat dhe emërtimin:


1 mars, 14 mars, apo 21 mars?

Data 14 mars thjesht hap festivalin njëjavor të pjellorisë dhe rilindjes së natyrës, duke çuar drejt 21 marsit, që është Dita kalendarike diellore e Verës.

14 marsi konsiderohet si Ditë e Verës për disa krahina, por krahinat e tjera shqiptare kanë secila Ditë të tyre të Verës brenda kësaj jave që mbahet në formë festivali në gjithë trojet. Shkodra e feston shpesh në 15 mars p.sh. Caktimi i datës kryhet krejt nga ana praktike duke marrë parasysh ditën më të qëndrueshme me diell brenda kësaj jave për secilën krahinë, dhe ruhet ajo si datë e krahinës.

Ndërkaq, 1 marsi ka tjetër histori. 1 marsi është data e vjetër sipas kalendarit julian. Në kalendarin julian 1 marsi ka qenë barasnata verore (vernal equinox) si dukuri astronomike dhe kjo shënonte:

1. ndërrimin e stinës
2. ditën e parë të vitit (për rajone të tëra nga Roma në Indi)

Që prej dhjetorit të vitit 1912 Shqipëria përdor në shkallë kombëtare kalendarin gregorian.* Me ndërrimin e kalendarit, 1 marsi julian (kalendari i vjetër), pra barasnata si dukuri astronomike, bie tashmë mbi 21 marsin gregorian (kalendari që përdorim sot). Dukuria astronomike në kohë është po e njëjta, thjesht me ndryshimin e kalendarit dukurisë i përkon sot data 21 mars. Disa krahina duke mos kuptuar psenë e ndryshimit të kalendarëve e festojnë gabimisht festën më 1 mars.


A është festa shqiptare?

Kemi dëgjuar shpesh disa të gjysmëditur të thonë se "festa është romake", "festa është perse", "festa është x", "festa është y"... Por këto vinë thjesht nga mosnjohja e duhur, apo nga informacioni gjysmak i atyre që i shprehin.

Çdo popull që vrojton yjet, natyrën dhe që rregullon jetën shoqërore në bazë të stinëve të vitit (pra, të lëvizjes rreth Diellit dhe cikleve që ky krijon në Tokë) dhe që e ka Kultin e Diellit si kult qendror e kulturë burimore, e ka festën të tijën pa "ia marrë ndonjërit". Nga historia, nga dituria popullore dhe nga tradita që na është përcjellë në formë tërësisht organike dimë sot që ilirët/arbërit/shqiptarët ishin të vetmit në rajon që e kishin kultin e Diellit për kult qendror! Nuk ishte Dielli as kult qendror i grekëve, as i romakëve, as i fiseve barbare në veri e në jug.

Për shkak se pedantët e periudhës aleksandrine ashtu si dhe pedantët evropianë të mesjetës, çdo kult Dielli kudo që e hasnin në letra e quanin "mithraizëm", duke e lidhur pa asnjë shkak me Mithrën e persëve (kult diellor që mori përhapje në Persi), kanë mbirë lloj-lloj interpretimesh të pabaza se ilirët e cilido tjetër që mbante kultin e diellit ishin... "mithraistë". Por problemet psikologjike të pedantëve nuk ka pse ndikojnë në perceptimin e sotëm të realitetit, sepse në atë vazhdë do të duhet të quanim dhe inkasit e majat andej ka krahu tjetër i oqeanit për mithraistë persë... (gjë që në të vërtetë s'ndodhi, sepse pedantët e mesjetës nuk e dinin që ekzistonin inkas e maja...)

Dita e Verës si festë qendrore e kultit të Diellit është festë tërësisht shqiptare, autoktone, me traditë, shpjegim, mënyra dhe rite vendase. Fakti që e kanë dhe popuj të tjerë është normale, për sa kohë ka dhe popuj të tjerë që kuptojnë ndikimin dhe dobinë e Diellit për jetën tonë, por kjo nuk do të thotë se ia kanë marrë njëri-tjetrit.


Pse ngjajnë festimet pagane të Ditës së Verës me Pashkët dhe Novruzin?

Kjo ndodh sepse në përpjekjen për asimilin e festave pagane, pjesa më e madhe e korpusit festiv të Ditës së Verës është vjedhur apo është përpjekur të asimilohet nga kristianizmi dhe është futur në festën e Pashkëve, që me radhën e vet është zhvendosur artificialisht me marrëveshje kishtare +2 javë pas 21 marsit (duke luajtur me hënën e plotë dhe të dielën e parë) për të zbehur faktin se festa është në fakt diellore, jo hënore. Në Greqi e Itali ku veproi më fort kristianizmi arritën deri aty sa ua bënë ditën e Diellit (e diel), ditë zoti (Domen-ica, Κυρι-ακή), meqë jemi te asimilimi.

Vetë veza e kuqe e Pashkëve që është simbol i pjellorisë (vezore me gjak) dhe një nga simbolet e festës së Verës, i është marrë paganizmit dhe është keqinterpretuar qëllimisht, ashtu si dhe shumë të tjera (si p.sh. "ngjallja e Krishtit", që është pikërisht "ngjallja e Diellit" dhe lidhet drejtpërdrejt me ringjalljen pranverore të natyrës në Tokë, prandaj dhe bëhet interpretimi i pjellorisë), për të zhveshur dhe zhdukur festimet tona burimore pagane, duke luajtur me datat, e duke bërë reçel perandorish me kulturat e kombeve.

E njëjta gjë ka ndodhur dhe në bektashizëm me festën e Novruzit ("Nov-ruz" është persisht Viti i Ri, që festohet tradicionalisht në Iran/Persi), të cilat festime të bektashinjve shqiptarë janë në tërësinë e tyre festime pagane të Ditës sonë të Verës, por që janë kamufluar gjatë pushtimit osman duke hyrë nën "Novruz". Pra festimet shqiptare të Ditës së Verës, shqiptarët që u konvertuan në bektashinj vazhduan t'i festonin gjatë Novruzit, i cili lejohej nga administrata turke. Bektashinjtë e kanë pranuar shpesh se festimet e Novruzit i bëjnë sipas festës pagane shqiptare dhe s'kanë lidhje me festimet perse/turke (por që në fund të bën përshtypje se pse vazhdojnë ta quajnë "Sulltan Novruz", kur e gjithë Shqipëria e quan Ditë e verës?!).


Pse quhet Ditë e Verës dhe jo Ditë e Pranverës?

Kjo është një pyetje që lind natyrshëm, pasi 21 marsi shënon fillimin e pranverës në ndarjen 4-stinëshe të vitit. Por duhet kuptuar se në kalendarin diellor ilir/shqiptar (dhe të disa popujve të tjerë), për arsye praktike vlerësohet se ka vetëm dy stinë, verë dhe dimër. Stinët nisin me barasnetët (ekuinokset) në mars e shtator, atëherë kur festohet përkatësisht Dita e Verës dhe Dita e Dimrit, dhe arrijnë mesin me solsticet në qershor e dhjetor, atëherë kur festohet përkatësisht Mesvera dhe Mesdimri.

http://fejashqiptare.org/showthread.php?t=56
Gëzuar!





User avatar
Zeus10
Grand Fighter Member
Grand Fighter Member
Posts: 4135
Joined: Thu Jun 04, 2009 6:46 pm
Gender: Male
Location: CANADA
Contact:

Re: Kultura Tradicionale në Shqipëri

#6

Post by Zeus10 » Fri Mar 14, 2014 2:00 pm

......dimë sot që ilirët/arbërit/shqiptarët ishin të vetmit në rajon që e kishin kultin e Diellit për kult qendror! Nuk ishte Dielli as kult qendror i grekëve, as i romakëve, as i fiseve barbare në veri e në jug
Kjo eshte teresisht e pavertete. Nese do besojme qe Dorianet ishin te ashtequajturit "greke", ata kishin ne qender te adhurimit te tyre Apollonin, qe simbolizon diellin, ndersa ata qe gjeten ne Peloponez, Akejte apo Pellazget qe adhuronin Zeusin, qe nga ana e tij ishte nje version hyjnor me i hershem i diellit.
Pothuaj gjithe kulturat e lashta, perpara feve mistike, kishin ne qender te adhurimit te tyre objekte natyrore dhe mbi te gjitha Diellin dhe Henen.
The only thing necessary for the triumph of evil is for good men to do nothing

User avatar
rrëqebull
Grand Star Member
Grand Star Member
Posts: 1158
Joined: Sat Oct 06, 2012 12:29 pm
Gender: Male

Re: Kultura Tradicionale në Shqipëri

#7

Post by rrëqebull » Fri Mar 14, 2014 2:37 pm

Zeus10 wrote:
......dimë sot që ilirët/arbërit/shqiptarët ishin të vetmit në rajon që e kishin kultin e Diellit për kult qendror! Nuk ishte Dielli as kult qendror i grekëve, as i romakëve, as i fiseve barbare në veri e në jug
Kjo eshte teresisht e pavertete. Nese do besojme qe Dorianet ishin te ashtequajturit "greke", ata kishin ne qender te adhurimit te tyre Apollonin, qe simbolizon diellin, ndersa ata qe gjeten ne Peloponez, Akejte apo Pellazget qe adhuronin Zeusin, qe nga ana e tij ishte nje version hyjnor me i hershem i diellit.
Pothuaj gjithe kulturat e lashta, perpara feve mistike, kishin ne qender te adhurimit te tyre objekte natyrore dhe mbi te gjitha Diellin dhe Henen.

Është "e pavërtetë" nëse merren për të mirëqëna keqkuptimet që duket se të kanë shtyrë ta cilësosh si të tillë. Ja disa qartësime që mund të jepen sipas mua edhe pse nuk e kam hartuar unë shkrimin në fjalë.

1.
Aty nuk thuhet që Dorianët janë "grekë".
"Barbarët në jug apo në veri" është thjesht një emërtim për JO-ilirët. Pra, nëse pajtonemi që Dorianët ishin ilirë, them se kundërshtimi jot i parë ftillohet.

2. Kur përmënden "grekët" dhe "romakët", kjo bëhet duke patur parasysh periudhat e vona (të cilave iu referohen `të gjysmëditurit` kur i cilësojnë traditat tona si të huazuara), pasi dihet që që të dyja këto fuqi që u bënë shumë-kulturorshe, ishin themeluar nga ilirët një-kulturorsh, dhe shumë prej riteve që ruajtën edhe atëherë kur ishin kthyer në çorbë, ishin pikërisht ilire; pra nëse ka mbetje apo rizbulim të një kulti diellor ndër "grekë" e "romakë", kjo është pasojë e ndikimit dhe ri-ndikimit ilir [mos të harrojmë që i kemi dhënë më shumë se 30 perandorë Romës], dhe jo e kundërta.

3. "Kulturat e lashta" që thua ti, u zhdukën e u tjetërsuan që para 2500 vjetëve.
Kultin e Diellit si kryekult, e ruajtën dhe ruajnë pa shkëputje gjenetiko-kulturore në kohë vetëm iliroshqiptarët.

User avatar
Zeus10
Grand Fighter Member
Grand Fighter Member
Posts: 4135
Joined: Thu Jun 04, 2009 6:46 pm
Gender: Male
Location: CANADA
Contact:

Re: Kultura Tradicionale në Shqipëri

#8

Post by Zeus10 » Fri Mar 14, 2014 5:25 pm

rrëqebull wrote:

Është "e pavërtetë" nëse merren për të mirëqëna keqkuptimet që duket se të kanë shtyrë ta cilësosh si të tillë. Ja disa qartësime që mund të jepen sipas mua edhe pse nuk e kam hartuar unë shkrimin në fjalë.

1.
Aty nuk thuhet që Dorianët janë "grekë".
"Barbarët në jug apo në veri" është thjesht një emërtim për JO-ilirët. Pra, nëse pajtonemi që Dorianët ishin ilirë, them se kundërshtimi jot i parë ftillohet.
Ne shume libra te ""antikitetit"" pranohet qe dorianet ishin 'helenet e mirefillte'. Une sigurisht nuk mund te vleresoj ne menyre perfundimtare, per besueshmerine e ketyre teksteve dhe nese helene do te thote greke.
2. Kur përmënden "grekët" dhe "romakët", kjo bëhet duke patur parasysh periudhat e vona (të cilave iu referohen `të gjysmëditurit` kur i cilësojnë traditat tona si të huazuara), pasi dihet që që të dyja këto fuqi që u bënë shumë-kulturorshe, ishin themeluar nga ilirët një-kulturorsh, dhe shumë prej riteve që ruajtën edhe atëherë kur ishin kthyer në çorbë, ishin pikërisht ilire; pra nëse ka mbetje apo rizbulim të një kulti diellor ndër "grekë" e "romakë", kjo është pasojë e ndikimit dhe ri-ndikimit ilir [mos të harrojmë që i kemi dhënë më shumë se 30 perandorë Romës], dhe jo e kundërta.
Te njejtat burime qe permendin iliret, permendin dhe greket dhe romaket.
3. "Kulturat e lashta" që thua ti, u zhdukën e u tjetërsuan që para 2500 vjetëve.
Kultin e Diellit si kryekult, e ruajtën dhe ruajnë pa shkëputje gjenetiko-kulturore në kohë vetëm iliroshqiptarët.
Ku e bazon kete teze, sepse adhurimi per diellin jo vetem qe nuk u zhduk, por u trashegua dhe ne fete mistike. Kishat paleokristiane bile dhe xhamite, e kane simbolin e diellit ne qender te tyre.
The only thing necessary for the triumph of evil is for good men to do nothing

User avatar
rrëqebull
Grand Star Member
Grand Star Member
Posts: 1158
Joined: Sat Oct 06, 2012 12:29 pm
Gender: Male

Re: Kultura Tradicionale në Shqipëri

#9

Post by rrëqebull » Sat Mar 15, 2014 2:41 pm

Zeus10 wrote:
rrëqebull wrote:

Është "e pavërtetë" nëse merren për të mirëqëna keqkuptimet që duket se të kanë shtyrë ta cilësosh si të tillë. Ja disa qartësime që mund të jepen sipas mua edhe pse nuk e kam hartuar unë shkrimin në fjalë.

1.
Aty nuk thuhet që Dorianët janë "grekë".
"Barbarët në jug apo në veri" është thjesht një emërtim për JO-ilirët. Pra, nëse pajtonemi që Dorianët ishin ilirë, them se kundërshtimi jot i parë ftillohet.
Ne shume libra te ""antikitetit"" pranohet qe dorianet ishin 'helenet e mirrefillte'. Une sigurisht nuk mund te vleresoj ne menyre perfundimtare, per besueshmerine e ketyre teksteve dhe nese helene do te thote greke.
Sa më larg në kohë aq më i saktë është barazimi Ilir≈helen. Ndërsa ata u shndërruan në çorba shumëkulturorshe, ne ruajtëm vetvetësinë (identitetin) tonë gjenetiko-kulturore të pandryshuar.
Mjafton të shikohen disa shtatore "greke" apo "romake" të lashtësisë dhe tiparet e tyre shqiptare janë më se të dukshme, ndonëse kulturorisht i paraqituri qe shndërruar në "grek" apo "romak".
Burimi demografik iliroshqiptar duhet të ketë qënë disi ne veri, dhe që andej zbrisnim nëpër helladë si "dorianë", apo shkonim në brigjet italiane si Mesapë, Dhaunë, Pikenë, Lukanë, Breunë, Genaunë, Galabër, Venetulanë, etj.
Pra, "helenët" dhe "latinët" e parë mund t'i quajmë proto-arbëreshë dhe proto-arvanitë, simbolikisht, sepse lëvizjet kështu kanë qënë që atëherë, si ato të mëvonshmet të qindvjeçareve të XIII-XIV.
Themte `simbolikisht` duke pasur besim të plotë tek mirëkuptimi dhe aftësia e çdo lexusi për të shmangur keqkuptime qesharake të llojit "nëse latinët e hershëm ishin ilirë, atëherë pse arbëreshët dallojnë nga italianët".
Kur themi 'latinë/helenë të hershëm' duhet të kemi parasysh çaste dhe ngjarje parake që kishin filluar të mjegulloheshin në kohërat historike ndonëse nuk ishin zhdukur nga kujtesa e të lashtëve(qoftë edhe të breshnuara në formë mitologjike si Kodri, Enea Dardani, etj., qoftë të ruajtura në përbërësit gjuhësor), siç thuhet dhe këtu:
It is interesting, in general, how
conscious the ancient Greeks remained of their original intimate
connections with the Illyrian, Thracian, and Epirotic barbarians
although in historical times the northern Balkans became for them
a world effectively more foreign than Phrygia, Egypt, or Phoenicia.

http://books.google.al/books?id=kSkjAAA ... he&f=false
dhe sidomos këtu (nuk e di nëse e njef italishten, gjithsesi them se pjesët e nënvizuara janë të kuptueshme sepse ngjajnë me fjalë që ka në përdorim edhe anglishtja)[tre pikëçuditëset për mua janë vërtetesat gjuhësore që na thonë se ilirët janë para-latinë dhe para-helenë]{kushdo të dojë përkthimin, mos të ngurrojë}:
Image


Zeus10 wrote:
rrëqebull wrote:2. Kur përmënden "grekët" dhe "romakët", kjo bëhet duke patur parasysh periudhat e vona (të cilave iu referohen `të gjysmëditurit` kur i cilësojnë traditat tona si të huazuara), pasi dihet që që të dyja këto fuqi që u bënë shumë-kulturorshe, ishin themeluar nga ilirët një-kulturorsh, dhe shumë prej riteve që ruajtën edhe atëherë kur ishin kthyer në çorbë, ishin pikërisht ilire; pra nëse ka mbetje apo rizbulim të një kulti diellor ndër "grekë" e "romakë", kjo është pasojë e ndikimit dhe ri-ndikimit ilir [mos të harrojmë që i kemi dhënë më shumë se 30 perandorë Romës], dhe jo e kundërta.
Te njejtat burime qe permendin iliret, permendin dhe greket dhe romaket.
Siç thueht tek shkrimi në italisht më lartë, bënet fjalë për ngulime ilire që në Itali shënohen të paktën që para 3000 vjetëve..
Mund të jenë edhe më të lashta, sikurse zbritjet ilire në helladë.
Kshuqë "burimet" e mëvonëshme që përmëndin grekë, romakë e ilirë, krahas faktit që janë kopje amanuensësh, nuk mund të na ndihmojnë më shumë seç na dihmon Gjuha Shqipe.

Zeus10 wrote:
rrëqebull wrote:3. "Kulturat e lashta" që thua ti, u zhdukën e u tjetërsuan që para 2500 vjetëve.
Kultin e Diellit si kryekult, e ruajtën dhe ruajnë pa shkëputje gjenetiko-kulturore në kohë vetëm iliroshqiptarët.
Ku e bazon kete teze, sepse adhurimi per diellin jo vetem qe nuk u zhduk, por u trashegua dhe ne fete mistike.
*Kishat paleokristiane bile dhe xhamite, e kane simbolin e diellit ne qender te tyre*.
Jo më kot e kam nënvizuar pa shkëputje gjenetiko-kulturore në kohë.[e mbështeste tek të gjitha ato që kam thënë deri tani në arbëriaonline.com. Për shëmbull tek fakti që kemi ruajtur Plisin, Xhubletën, Fustanellën, Lahutën, Polifoninë, lulebojnat(tatuazhet), ngrehinën kulturore(institucionin) të Besës, etj. etj.
Të gjitha këto janë dëshmi vazhdimësie mijëravjeçare.]
Se me atë lloj *llogjike* pasaj, do na duhej të thoshim që Nikaraguën e kanë themeluar Brygasit.
Image.
Kishat paleokristiane
Kush e ka vendosur që janë "kisha" ato, dhen sidomos që janë paleo"kristiane"?
Se kanë një vaskë uji për gjasme "pagëzime"(ku dhe vet fjala pagëzim as ka lind fare si kristiane)?
Apo se kanë thyezime (mozaike) me simbole "paleokristiane" që mund të jenë bërë në çdo kohë, apo që nuk janë vetëm "kristiane"..
Për mendimin tim duhet shqyrtuar mirë kjo punë, se mund të jenë thjesht hijerore, ku kumbara i priste flokët të porsalindurit, apo ku u prihej frika fëmijëve, apo ku hahej gur e dru, apo ku bëneshin blatime, kremtime, urime e të tjera sharte iliroshqiptare.

User avatar
Zeus10
Grand Fighter Member
Grand Fighter Member
Posts: 4135
Joined: Thu Jun 04, 2009 6:46 pm
Gender: Male
Location: CANADA
Contact:

Re: Kultura Tradicionale në Shqipëri

#10

Post by Zeus10 » Sat Mar 15, 2014 3:36 pm

rrëqebull wrote: Sa më larg në kohë aq më i saktë është barazimi Ilir≈helen.
Jam dakort me kete, duke e mbeshtetur fort ne shkrimet e mia, por problemi eshte qe ne themel dhe pikerisht: "Cfare perfaqesojne 'etnite' e vjetra, grupe te pastra etnike, apo shoqeri etno-fetare?
Per helenet, nese marrim te mireqena librat e "antikitetit klasik", kam bindjen e plote qe ishin nje elite fetare.
Ndërsa ata u shndërruan në çorba shumëkulturorshe, ne ruajtëm vetvetësinë (identitetin) tonë gjenetiko-kulturore të pandryshuar.
Ne nuk mund ta dime me siguri kete, kjo per shkak te informacionit te cunguar qe kemi, por gjasat jane qe kombi yne, ka nje histori etnike te palidhur me fene, shume me te gjate se pothuaj gjithe kombet e tjera evropiane
Mjafton të shikohen disa shtatore "greke" apo "romake" të lashtësisë dhe tiparet e tyre shqiptare janë më se të dukshme, ndonëse kulturorisht i paraqituri qe shndërruar në "grek" apo "romak".
Te jem i sinqerte me ju, nuk duhet te shfaqim sindroma superioriteti te ketij lloji, ato jane te rrezikshme dhe do te fusnin ne loje lloj-lloj sharlatanesh, qe ju sherbejne interesave politike, te kombeve te reja shovene.
Burimi demografik iliroshqiptar duhet të ketë qënë disi ne veri, dhe që andej zbrisnim nëpër helladë si "dorianë", apo shkonim në brigjet italiane si Mesapë, Dhaunë, Pikenë, Lukanë, Breunë, Genaunë, Galabër, Venetulanë, etj.
Ndoshta, por mua nuk ma heq nga mendja njeri faktin, qe epirotet shqiptare, ishin ne Epir dhe Hellade shume perpara se dorianet, te rrekeshin dhe te zbrisnin poshte duke nisur nga liburnia.
Pra, "helenët" dhe "latinët" e parë mund t'i quajmë proto-arbëreshë dhe proto-arvanitë, simbolikisht, sepse lëvizjet kështu kanë qënë që atëherë, si ato të mëvonshmet të qindvjeçareve të XIII-XIV.
Po pellazget(qe ndryshe quheshin akej dhe danaj), a nuk kane ndikuar ne variacionin gjenetik te shqiptareve? Une do thoshja qe epirotet, jane pasardhes te drejteperdrejte te tyre.
Themte `simbolikisht` duke pasur besim të plotë tek mirëkuptimi dhe aftësia e çdo lexusi për të shmangur keqkuptime qesharake të llojit "nëse latinët e hershëm ishin ilirë, atëherë pse arbëreshët dallojnë nga italianët".
Natyrisht, kohe te ndryshme kultura te ndryshme, duke perfshire dhe gjuhen.
Kur themi 'latinë/helenë të hershëm' duhet të kemi parasysh çaste dhe ngjarje parake që kishin filluar të mjegulloheshin në kohërat historike ndonëse nuk ishin zhdukur nga kujtesa e të lashtëve(qoftë edhe të breshnuara në formë mitologjike si Kodri, Enea Dardani, etj., qoftë të ruajtura në përbërësit gjuhësor), siç thuhet dhe këtu:

It is interesting, in general, how
conscious the ancient Greeks remained of their original intimate
connections with the Illyrian, Thracian, and Epirotic barbarians
although in historical times the northern Balkans became for them
a world effectively more foreign than Phrygia, Egypt, or Phoenicia.

http://books.google.al/books?id=kSkjAAA ... he&f=false


dhe sidomos këtu (nuk e di nëse e njef italishten, gjithsesi them se pjesët e nënvizuara janë të kuptueshme sepse ngjajnë me fjalë që ka në përdorim edhe anglishtja)[tre pikëçuditëset për mua janë vërtetesat gjuhësore që na thonë se ilirët janë para-latinë dhe para-helenë]{kushdo të dojë përkthimin, mos të ngurrojë}:
Image
Arsyetimet e filologeve te ndryshem jane te dobishme, por duhet te kemi kujdes, qe te shmangim subjektivitetin qe mund te buroje per shkaqe te ndryshme, ku me te rrezikshmet jane ato politike.


Siç thueht tek shkrimi në italisht më lartë, bënet fjalë për ngulime ilire që në Itali shënohen të paktën që para 3000 vjetëve..
Mund të jenë edhe më të lashta, sikurse zbritjet ilire në helladë.
Kshuqë "burimet" e mëvonëshme që përmëndin grekë, romakë e ilirë, krahas faktit që janë kopje amanuensësh, nuk mund të na ndihmojnë më shumë seç na dihmon Gjuha Shqipe.


Persa i perket kohes, ajo eshte e veshtire te vendoset, aq me teper te vendosesh se cili etnos i perket ciles kohe dhe cili ka trasheguar cilen gjuhe.

*Kishat paleokristiane bile dhe xhamite, e kane simbolin e diellit ne qender te tyre*.

Jo më kot e kam nënvizuar pa shkëputje gjenetiko-kulturore në kohë.[e mbështeste tek të gjitha ato që kam thënë deri tani në arbëriaonline.com. Për shëmbull tek fakti që kemi ruajtur Plisin, Xhubletën, Fustanellën, lulebojnat(tatuazhet), ngrehinën kulturore(institucionin) të Besës, etj. etj.
Të gjitha këto janë dëshmi vazhdimësie mijëravjeçare.Kishat paleokristiane
Kush e ka vendosur që janë "kisha" ato, dhen sidomos që janë paleo"kristiane"?
Se kanë një vaskë uji për gjasme "pagëzime"?
Apo se kanë thyezime (mozaike) me simbole "paleokristiane" që mund të jenë bërë në çdo kohë, apo që nuk janë vetëm "kristiane"..
Për mendimin tim duhet shqyrtuar mirë kjo punë, se mund të jenë thjesht hijerore, ku kumbara i priste flokët të porsalindurit, apo ku u prihej frika fëmijëve, apo ku hahej gur e dru, etj..
Kur them 'Kishat Paleokristiane', mbeshtetem ne nje standart te pranuar, sepse nese do te vinim ne dyshim gjithshka, atehere do te shfokusoheshim nga objekti yne kryesor.
Se me atë lloj *llogjike* pasaj, do na duhej të thoshim që Nikaraguën e kanë themeluar Brygasit.
Image.
Kulturat e vonta shpeshhere adoptojne simboliken e se kaluares, eshte detyra jone te bejme vecimin.
The only thing necessary for the triumph of evil is for good men to do nothing

User avatar
rrëqebull
Grand Star Member
Grand Star Member
Posts: 1158
Joined: Sat Oct 06, 2012 12:29 pm
Gender: Male

Re: Kultura Tradicionale në Shqipëri

#11

Post by rrëqebull » Sat Mar 15, 2014 7:26 pm

Zeus10 wrote:
rrëqebull wrote:Sa më larg në kohë aq më i saktë është barazimi Ilir≈helen.
Jam dakort me kete duke e mbeshtetur fort ne shkrimet e mia, por problem eshte qe ne themel dhe pikerisht: "Cfare perfaqsojne 'etnite' e vjetra, grupe te pastra etnike, apo shoqeri etno-fetare?
Per helenet, nese marrim te mirteqena librat e "antikitetit klasik", kam bindjen e plote qe ishin nje elite fetare.
Në atë që quhet `antikitet klasik` "helenët" ishin shndërruar tashmë në atë që unë quaj fuqi/grumbull qytetshtetesh shumëkulturorshe dhe ti quan elitë fetare.
Themte se po flasim për të njëjtën gjë me emra të ndryshme, sepse pikërisht ndërhyrja tek traditat dhe ritet fetare ishte ajo që e mundësonte stabilitetin (sado artificial dhe të përkohshëm me mbëhitje ndërhyrjesh të vazhdueshme) të atyre proto-perandorive që ishin Athina dhe Roma në prag të periudhës klasike. Pra kemi të bëjmë me teokracira shumëkulturorshe siç është islami sot apo krishtërimi(sidomos ai `mesjetar`).
Zeus10 wrote:
rrëqebull wrote:Ndërsa ata u shndërruan në çorba shumëkulturorshe, ne ruajtëm vetvetësinë (identitetin) tonë gjenetiko-kulturore të pandryshuar.
Ne nuk mund ta dime kete, ne baze te informacionit te cunguar qe kemi, por gjasat jane qe kombi yne ka nje histori etnike te palidhur me fene, shume me te gjate se pothuaj gjithe kombet e tjera evropiane
Nuk mund ta dimë çfarë, që ata u shndërruan në çorbë apo që ne ngelëm të kulluar?
Për mua janë shum të qarta dhe të vërtetueshme që të dyja pohimet.


Zeus10 wrote:
rrëqebull wrote:Mjafton të shikohen disa shtatore "greke" apo "romake" të lashtësisë dhe tiparet e tyre shqiptare janë më se të dukshme, ndonëse kulturorisht i paraqituri qe shndërruar në "grek" apo "romak".
Te jem i sinqerte me ju, nuk duhet te shfaqim sindroma superioriteti te ketij lloji,ato jane te rrezikshme dhe do te fusnin ne loje lloj-lloj sharlatanesh, qe ju sherbejne interesave politike, te kombeve te reja shovene.
T'i japësh Yll Qezarit atë që është e Yll Qezarit, nuk është "sindrom superioriteti", së pari sepse superioriteti nuk është sindromë, por njëmendësi(realitet). Gjepurat "egalitarianiste" janë dogma gati-fetare, pa asgjë shkencore dhe sidomos janë kundra-njerëzore, sepse janë në kundërshtim faktik dhe logjik me natyrën.

Ti thuaj si të duash, por unë, me aq sa kam lexuar nga shkrimet e tua dhe për aq sa kam kuptuar për aftësitë e tua, e kam të pamundur të besojte se nuk pajtonesh me gjërat e afërmendshme sa·s'ka·më që thuhen këtu http://www.youtube.com/watch?v=PzSAbQQjZ-I (ca në përgjithësi, ca në lidhje me gjëndjen amerikanoveriore).

(Anëshkrim: mund të më drejtonesh në njëjës me ti, përndryshe më bën të kuptojë që po gabojte duke mos tu drejtuar në shumës edhe unë)

Zeus10 wrote:
rrëqebull wrote:Burimi demografik iliroshqiptar duhet të ketë qënë disi ne veri, dhe që andej zbrisnim nëpër helladë si "dorianë", apo shkonim në brigjet italiane si Mesapë, Dhaunë, Pikenë, Lukanë, Breunë, Genaunë, Galabër, Venetulanë, etj.
Ndoshta, por mua nuk ma heq nga mendja njeri faktin qe epirotet shqiptare, ishin ne epir dhe hellade shume perpara se dorianet, te rrekeshin dhe te zbrisnin poshte duke nisur nga liburnia.
Edhe për mendimin tim Epiri është vatër vendçorie (autoktonie) po aq sa Nishi me rethina dhe porsi të gjitha trevat që janë banuar historikisht nga shqiptarët në Siujdhesën Ilire.

Zeus10 wrote:
rrëqebull wrote:Pra, "helenët" dhe "latinët" e parë mund t'i quajmë proto-arbëreshë dhe proto-arvanitë, simbolikisht, sepse lëvizjet kështu kanë qënë që atëherë, si ato të mëvonshmet të qindvjeçareve të XIII-XIV.
Po pellazget(qe ndryshe quheshin akej dhe danaj), a nuk kane ndikuar ne variacionin gjenetik te shqiptareve? Une do thoshja qe epirotet, jane pasardhes te drejteperdrejte te tyre.
Për mua është lodër fjalësh kjo e pellazgëve/pelashtëve(pej lashti ?!).
Për mua të thuash Ilirë apo Pellazgë është si të thuash Shqiptarë apo Arbër.
Emra si Egjipt, Finiq,(në raste të tjera Kaukaz, Libi, etj.) nuk kanë pas kuptimin që kanë sot, por kanë qënë të gjitha treva në Siujdhesën tonë. Kadmi ishte finiqas, nga Finiqi i Delvinës, Pelopsi nga Bregasi (kemi plotë vënde me këtë emër; tërheqës është edhe mednimi i Trojanus Epirotarum që e lidh me Bregun siç quhet pikërisht bregu i Labërisë), etj.
And yet, Greek is clearly not the oldest language of the Aegean
area
, neither in the Archipelago nor in Crete or the mainland. The
historical tradition of classical Greece is quite explicit on that point.
Herodotus writes that, before the Greeks, the Pelasgians were the
inhabitants of Greeceand that Hellas was called Pelasgia before.
And these Pelasgians were barbarians speaking a non-Greek
tongue.


Perhaps the richest synthesis of traditions about the Pre-Greek
inhabitants of Greece is found in the work of the geographer
Strabo. For its importance it shall be quoted here in full:

Now Hecataeus of Miletus says of the Peloponnesus that before the
time of the Greeks it was inhabited by barbarians. Yet one might say
that in the ancient times the whole of Greece was a settlement of barbarians, if one reasons from the traditions themselves: Pelops brought over peoples from Phrygia to the Peloponnesus that received its name
from him; and Danaiis from Egypt; whereas the Dryopes, the Caucones,
the Pelasgi, the Leleges, and other such peoples, apportioned among
themselves the parts that are inside the isthmus - and also the parts
outside, for Attica was once held by the Thracians who came with
Eumolpus, Daulis in Phocis by Tereus, Cadmeia by the Phoenicians
who came with Cadmus, and Boeotia itself by the Aones and Temmices
and Hyantes. According to Pindar, there was a time when the Boeotian
tribe was called 'Syes'. Moreover, the barbarian origin of some is indicated by their names - Cecrops, Codrus, Aiclus, Cothus, Drymas, and
Crinacus. And even to the present day the Thracians, Illyrians, and
Epeirots live on the flanks of the Greeks (though this was still more the
case formerly than now
; indeed most of the country that at the present
time is indisputably Greece was held by the barbarians
- Macedonia and
certain parts of Thessaly by the Thracians, and the parts above Acarnania
and Aetolia by the Thesproti, the Cassiopaei, the Amphilochi, the Molossi, and the Athamanes-Epeirotic tribes.


http://books.google.al/books?id=kSkjAAA ... ll&f=false
Zeus10 wrote:Arsyetimet e filologeve te ndryshem jane te dobishme, por duhet te kemi kujdes, qe te shmangim subjektivitetin qe mund te buroje per shkaqe te ndryshme, ku me te rrezikshmet jane ato politike.
Pajtonem plotësisht për rëndësinë që ka i qënuri veshqok përballë shumësisë së "argumenteve" dhe sidomos synimeve të fshehta dhe të fshehura mirë pas punimeve që në shikim të parë ngajnë "shkencë e kulluar".

Por në këtë rast, nuk mendojte se ka ndonjë prapaskenë të tillë pas thënieve që kam nënvizuar.
Më duket vërtet aq sa i stërrëndësishëm aq edhe i pastër përfundimi që kam shënuar me tre pikëçuditëse, sipas të cilit emrat fisnor mesape (pra ilire) janë jo vetëm më të lashta se sa ato para-latine dhe para-helene, por madje janë ama (matricja) e emërndërtimeve fisnore latine dhe helene!
Fjalia e nënvizuar thotë fjalëpërfjalësisht kështu:
«Jo më pak bindës ështe vështrimi që Dike-ja bën rreth sistemit ndërtus të emrave fisnor mesapikë, me të cilin ai hedh dritë ashtu siç dëshironim rreth burimit të emrave fisnor italikë, duke shfaqur gërshetimin e tyre me sistemin e stërlashtë grek-parahelen.»
Image

Zeus10 wrote:
rrëqebull wrote:Siç thuhet tek shkrimi në italisht më lartë, bënet fjalë për ngulime ilire që në Itali shënohen të paktën që para 3000 vjetëve..
Mund të jenë edhe më të lashta, sikurse zbritjet ilire në helladë.
Kshuqë "burimet" e mëvonëshme që përmëndin grekë, romakë e ilirë, krahas faktit që janë kopje amanuensësh, nuk mund të na ndihmojnë më shumë seç na dihmon Gjuha Shqipe.

Persa i perket kohes, ajo eshte e veshtire te vendoset, aq me teper te vendosesh se cili etnos i perket ciles kohe dhe cili ka trasheguar cilen gjuhe.
E respektojte, dhe madje e pëlqej, faktin që ti nisesh nga qëndrime dyshimi.
Por unë për vete nuk kamte dyshime për sa i përket lashtësisë së Shqipes.
Për mendimin tim sa më larg në kohë, aq më tepër dallimet midis ilirishtes dhe helenishtes/latinishtes ishin dallime dialektore.
Sepse sa më larg në kohë aq më i vogël ishte ndikimi i elitave politiko/fetare mbi kulturën dhe sidomos mbi shkruarjen dhe historishkruarjen, siç e ke shpjeguar edhe ti në disa nga punimet e tua dhe siç shpjegohet - për mendimin tim - pakundërshtushmërisht edhe këtu https://vargmal.org/lg/dan4055sh-n1
Zeus10 wrote:Kur them 'Kishat Paleokristiane', mbeshtetem ne nje standart te pranuar, sepse nese do te vinim ne dyshim gjithshka, atehere do te shfokusoheshim nga objekti yne kryesor.
Ja, mu kjo do të thotë të hiperbolizosh argumentin e tjetrit që ta kesh më të lehtë "hedhjen poshtë". haha
Unë s'thashte të dyshojmë për gjithçka, por thashte, pa dhënë ndonjë zgjidhje përfundimtare me bindje të plotë, që kishat paleokristiane mund mos të jenë edhe aq "kristiane" sa thuhet.
Zeus10 wrote:Kulturat e vonta shpeshhere adoptojne simboliken e se kaluares eshte detyra jone te bejme vecimin.
Natyrisht. Të prura shëmbullin e kapeles brygase të Nikaraguës pikërisht për të të thënë që për mua s'ka fare rëndësi se sa simbole diellore ka në kisha, në xhamira a në ndonjë lloj tjetër stalle, rëndësi ka vijimësia, dhe trashëgimia kulturore brez pas brezi ku ajo që ruhet nuk është vetëm kultura por njëkohësisht edhe pasuria gjenetike pashmangshmërisht e lidhur me atë kulturë.

User avatar
Zeus10
Grand Fighter Member
Grand Fighter Member
Posts: 4135
Joined: Thu Jun 04, 2009 6:46 pm
Gender: Male
Location: CANADA
Contact:

Re: Kultura Tradicionale në Shqipëri

#12

Post by Zeus10 » Sat Mar 15, 2014 8:17 pm

rrëqebull wrote:
Zeus10 wrote:
rrëqebull wrote:Ndërsa ata u shndërruan në çorba shumëkulturorshe, ne ruajtëm vetvetësinë (identitetin) tonë gjenetiko-kulturore të pandryshuar.
Ne nuk mund ta dime kete, ne baze te informacionit te cunguar qe kemi, por gjasat jane qe kombi yne ka nje histori etnike te palidhur me fene, shume me te gjate se pothuaj gjithe kombet e tjera evropiane
Nuk mund ta dimë çfarë, që ata u shndërruan në çorbë apo që ne ngelëm të kulluar?
Për mua janë shum të qarta dhe të vërtetueshme që të dyja pohimet.
Rreqebull kemi prekur shume tema dhe nuk mund te flasim per te gjitha, prandaj une do perqendrohem vetem ne ceshtjen me siper.

Nuk dua te flas per kombet e tjere, sepse jam pak a shume dakort me ju, qe duke u formuar nga theokratet, shume raca kontribuan ne "pool"-in gjenetik te tyre. Kur vjen puna te shqiptaret, une e pranoj, qe jeta klanore e tyre per 1000 vjetet e fundit qe kemi ca deshmi historike, siguronte nje pasteri etnike te admirueshme, por para kesaj nese besojme ato qe shkruajne librat e krishterimit, me kadmosiane, ilire e helene e romake, e gote, e hune, e slave e lloj-lloj konfiguracione popujsh e sunduesish, eshte e veshtire te thuhet qe te pakten gjenetikisht, popullsia vendase do te kishte ndonje arsye te ruante lidhjen etnike.
The only thing necessary for the triumph of evil is for good men to do nothing

User avatar
rrëqebull
Grand Star Member
Grand Star Member
Posts: 1158
Joined: Sat Oct 06, 2012 12:29 pm
Gender: Male

Re: Kultura Tradicionale në Shqipëri

#13

Post by rrëqebull » Sat Mar 15, 2014 9:04 pm

Zeus10 wrote:
rrëqebull wrote:
Zeus10 wrote:
rrëqebull wrote:Ndërsa ata u shndërruan në çorba shumëkulturorshe, ne ruajtëm vetvetësinë (identitetin) tonë gjenetiko-kulturore të pandryshuar.
Ne nuk mund ta dime kete, ne baze te informacionit te cunguar qe kemi, por gjasat jane qe kombi yne ka nje histori etnike te palidhur me fene, shume me te gjate se pothuaj gjithe kombet e tjera evropiane
Nuk mund ta dimë çfarë, që ata u shndërruan në çorbë apo që ne ngelëm të kulluar?
Për mua janë shum të qarta dhe të vërtetueshme që të dyja pohimet.
Rreqebull kemi prekur shume tema dhe nuk mund te flasim per te gjitha, prandaj une do perqendrohem vetem ne ceshtjen me siper.

Nuk dua te flas per kombet e tjere, sepse jam pak a shume dakort me ju, qe duke u formuar nga theokratet, shume raca kontribuan ne "pool"-in gjenetik te tyre. Kur vjen puna te shqiptaret, une e pranoj, qe jeta klanore e tyre per 1000 vjetet e fundit qe kemi ca deshmi historike, siguronte nje pasteri etnike te admirueshme, por para kesaj nese besojme ato qe shkruajne librat e krishterimit, me kadmosiane, ilire e helene e romake, e gote, e hune, e slave e lloj-lloj konfiguracione popujsh e sunduesish, eshte e veshtire te thuhet qe te pakten gjenetikisht, popullsia vendase do te kishte ndonje arsye te ruante lidhjen etnike.
E kuptojte dyshimin tënd, por nuk e ndaj, sepse, siç kam shkruar edhe më sipër,
unë tiparet shqiptare i shoh tek veprat e artit të para 2000-3000 vjetëve të gjetura në Siujdhesën Ilire dhe Italike.
Një shqiptar ndoshta nuk e ka të thjeshtë ta dallojë, por të huajt e vërejnë gjithnjë që shqiptarët kanë një ngjashmëri të madhe me njëritjetrin, sepse fundja është më se e vërtetë që «Kombi është një familje e madhe».

Ja një koment i një të huaji që e thotë pikërisht këtë (A. Anglin, që është edhe artikullshkruesi i faqes) duke iu përgjigjur smirëziut zgjebarak të radhës.
Joseph
November 10, 2013 at 10:53 pm
Albanians are just Mongrel muslim scum like bosnians.
Reply

Andrew Anglin
November 11, 2013 at 10:16 am
I don’t really think they are mixed. They are so distinct looking. I think they just bred within their relatively small tribe for a lot of thousands of years, and now have a very similar look and personality, which is aggressively ethnocentric and tends toward criminality when they are in other countries. In Albania, there is very little crime. It is something they do when they go abroad.

http://www.dailystormer.com/albanian-ma ... -in-italy/

User avatar
rrëqebull
Grand Star Member
Grand Star Member
Posts: 1158
Joined: Sat Oct 06, 2012 12:29 pm
Gender: Male

Re: Kultura Tradicionale në Shqipëri

#14

Post by rrëqebull » Mon Feb 23, 2015 9:16 pm

Ta mbajmë gjallë Kulturën Tonë, të kemi secili në shtëpitë tona Veshje Kombëtare, t'i ruajmë si sytë e ballit teknikat e qepjes, qëndisjes, skalitjes, latimit, filigranimit, ndërtimit etj. në Vatrat Tona, se po pritëm nga "fonde-thtithësa" zhvatës e shpërdorues të maskuar si "përgjegjës" e "drejtorë" muzesh, s'kemi gjë në vijë, për sa kohë që veprimtaria e tyre nuk do të jetë në frymë nacionaliste, për mbrojtjen arushane me fanatizëm e me përkushtim të të gjitha vlerave art-kombëtare që na janë lënë nga të Parë Tanë jo që t'i braktisim pluhurit e mykut (apo që t'ua shesim "koleksionistëve" për dy apo dymiliard lekë).

Post Reply

Return to “Folklori shqiptar”