"Moreover, you scorned our people, and compared the Albanese to sheep, and according to your custom think of us with insults. Nor have you shown yourself to have any knowledge of my race. Our elders were Epirotes, where this Pirro came from, whose force could scarcely support the Romans. This Pirro, who Taranto and many other places of Italy held back with armies. I do not have to speak for the Epiroti. They are very much stronger men than your Tarantini, a species of wet men who are born only to fish. If you want to say that Albania is part of Macedonia I would concede that a lot more of our ancestors were nobles who went as far as India under Alexander the Great and defeated all those peoples with incredible difficulty. From those men come these who you called sheep. But the nature of things is not changed. Why do your men run away in the faces of sheep?"
Letter from Skanderbeg to the Prince of Taranto ▬ Skanderbeg, October 31 1460

VALLJA PIRRIKE

Arkeologjia dhe antropologjia janë disiplina të rëndësishme në fushën e historise, sillni të dhëna për to dhe zbulimet e bëra për një vështrim të bazuar të historisë.

Moderator: Mallakastrioti

User avatar
ALBPelasgian
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2113
Joined: Sun Jun 28, 2009 7:57 pm
Gender: Male
Location: Prishtinë (Prima Justiniana)
Contact:

VALLJA PIRRIKE

#1

Post by ALBPelasgian » Wed Jul 08, 2009 9:00 am

Vallja pirrike ishte valle e lashte qe luhej ne Greqine e Lashte, Iliri, Maqedoni e Thraki. Sipas legjendes, edhe Kurretet (banoret eponim te ishullit te Kretes) kane luajtur nje valle te tille shpatash me synim qe ta mbrojne Zeusin foshnje nga ndeshkimi i pakthim i atit te tij Kronosit qe gelltiste femijet e vet qe ne lindje. Kurretet per ta mbytur zhurmen e te qarave te Zeusit foshnje, vringellinin shpatat e tyre ne ajer ne menyre qe piskamat e Zeusit foshnje te mos degjoheshin e t'i pikaseshin nga Kronosi i rrepte.

Si e tille, vallja pirrike ka nje lashtesi mbi te te gjitha vallet e tjera. Kjo valle eshte ruajtur plotesisht ne popullin shqiptar, perdallim nga popujt e tjere qe nuk e kane nje valle te tille. Kjo valle eshte pranuar gjeresisht te jete puro Shqiptare, ndaj pikerisht ekzistenca e nje valle te tille origjina e se ciles shkon gjer ne lashtesite pellazgjike eshte nje element shtese (ne kete rast etnografik) qe deshmon origjinen pellazge te Shqiptareve.
You do not have the required permissions to view the files attached to this post.
Last edited by ALBPelasgian on Sun Jul 12, 2009 12:16 pm, edited 1 time in total.
Ne sot po hedhim faren me emrin Bashkim,
Qe neser te korrim frutin me emrin Bashkim!

User avatar
ALBPelasgian
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2113
Joined: Sun Jun 28, 2009 7:57 pm
Gender: Male
Location: Prishtinë (Prima Justiniana)
Contact:

Re: VALLJA PIRRIKE

#2

Post by ALBPelasgian » Wed Jul 08, 2009 9:04 am

Pamje e valles pirrike (pikture e Jean-Léon Gérôme) dhe ngjashmeria me vallen e njejte shqiptare e cila quhet edhe 'Vallja e Shpatave' ose 'Presa me Tagan' qe luhet kryesisht ne Kosove e Shqiperi Veriore.
You do not have the required permissions to view the files attached to this post.
Ne sot po hedhim faren me emrin Bashkim,
Qe neser te korrim frutin me emrin Bashkim!

User avatar
ALBPelasgian
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2113
Joined: Sun Jun 28, 2009 7:57 pm
Gender: Male
Location: Prishtinë (Prima Justiniana)
Contact:

Re: VALLJA PIRRIKE

#3

Post by ALBPelasgian » Wed Jul 08, 2009 9:09 am

Vallja e shpatave nder shqiptare:
You do not have the required permissions to view the files attached to this post.
Ne sot po hedhim faren me emrin Bashkim,
Qe neser te korrim frutin me emrin Bashkim!

User avatar
ALBPelasgian
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2113
Joined: Sun Jun 28, 2009 7:57 pm
Gender: Male
Location: Prishtinë (Prima Justiniana)
Contact:

Re: VALLJA PIRRIKE

#4

Post by ALBPelasgian » Wed Jul 08, 2009 9:10 am

Motiv i nje valle pirrike e luajtur nga valltare te krahines se Rugoves:
You do not have the required permissions to view the files attached to this post.
Ne sot po hedhim faren me emrin Bashkim,
Qe neser te korrim frutin me emrin Bashkim!

User avatar
ALBPelasgian
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2113
Joined: Sun Jun 28, 2009 7:57 pm
Gender: Male
Location: Prishtinë (Prima Justiniana)
Contact:

Re: VALLJA PIRRIKE

#5

Post by ALBPelasgian » Wed Jul 08, 2009 9:14 am

I njejti motiv valleje edhe tek shqiptaret e Malit te Zi. Pikture e Pajo Jovanovicit, piktor i shquar nga Mali i Zi.
You do not have the required permissions to view the files attached to this post.
Ne sot po hedhim faren me emrin Bashkim,
Qe neser te korrim frutin me emrin Bashkim!

User avatar
ALBPelasgian
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2113
Joined: Sun Jun 28, 2009 7:57 pm
Gender: Male
Location: Prishtinë (Prima Justiniana)
Contact:

Re: VALLJA PIRRIKE

#6

Post by ALBPelasgian » Wed Jul 08, 2009 9:20 am

Fakte mbi vallen Pirrike:
Pyrrhikos, ein allegemeiner Name für den Kampftanz. Nach dem grossen Physiker Issak Newton in seinen amüsanten Geschichtsbuch dass alle wichtigen Ereignisse bis zur Zeit Alexander's des Grossen enthält entdeckten 1035 v. Chr. die Idaeischen Daktlyoi in Kreta Eisenvorräte auf den Berg Ida und machten daraus Waffen und tanzten mit diesen um den neugeborenen Zeus. Nach der griechischen-kretischen Mythologie konnte so Kronos die Schreie des Zeus nicht hören.
Zahlreiche Geschichten sind bekannt über Kampftänze. In Euboea wurde er zur Ehre von Artemis Amarysia getanzt.
Plato schreibt dass die Bewegungen Kampfszenen simulieren bei denen man versucht Pfeile oder Schläge auszuweichen. Allgemein ein Männertanz auch wenn Xenophon einen Kampftanz von Frauen beschreibt.
A general name for dance in armor that is known generally as "Pyrrhiche" (Pyrrhic dance). These martial dances are part of the basic military education in both Athens and Sparta accompanied by the sound of a flute. The four divisions were, the podism or footing a quick motion such as might be required for overtaking the enemy (or for fleeing from him) the Xiphism, or sham fight; the Kosmos with very high leaping or vaulting a training for the jumping of ditches or walls and the Tetracomos a square figure with slow majestic measure (L. Grove )
mlahanas.de
Fig 1. Vallja pirrike me heshta dhe mburoja sipas Alma Tadema
Fig 2. Fragment ne gravure qe shenjezojne Kuretet tek mbrojne Zeusin foshnje
The Pyrrhic dance was performed in different ways at various times and in various countries, for it was by no means confined to the Doric states. Plato describes it as representing by rapid movements of the body the way in which missiles and blows from weapons were avoided, and also the mode in which the enemy were attacked. In the non-Doric states it was probably not practised as a training for war, but only as a mimetic dance: thus we read of its being danced by women to entertain a company (Xenophon Anabasis). William Smith, A Dictionary of Greek and Roman Antiquities, John Murray, London, 1875.
You do not have the required permissions to view the files attached to this post.
Ne sot po hedhim faren me emrin Bashkim,
Qe neser te korrim frutin me emrin Bashkim!

User avatar
ALBPelasgian
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2113
Joined: Sun Jun 28, 2009 7:57 pm
Gender: Male
Location: Prishtinë (Prima Justiniana)
Contact:

Re: VALLJA PIRRIKE

#7

Post by ALBPelasgian » Wed Jul 08, 2009 9:32 am

Motive te valles pirrike nder shqiptare
You do not have the required permissions to view the files attached to this post.
Ne sot po hedhim faren me emrin Bashkim,
Qe neser te korrim frutin me emrin Bashkim!

User avatar
ALBPelasgian
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2113
Joined: Sun Jun 28, 2009 7:57 pm
Gender: Male
Location: Prishtinë (Prima Justiniana)
Contact:

Re: VALLJA PIRRIKE

#8

Post by ALBPelasgian » Wed Jul 08, 2009 9:34 am

Te njejtat motive:
You do not have the required permissions to view the files attached to this post.
Ne sot po hedhim faren me emrin Bashkim,
Qe neser te korrim frutin me emrin Bashkim!

User avatar
ALBPelasgian
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2113
Joined: Sun Jun 28, 2009 7:57 pm
Gender: Male
Location: Prishtinë (Prima Justiniana)
Contact:

Re: VALLJA PIRRIKE

#9

Post by ALBPelasgian » Wed Jul 08, 2009 9:35 am

Valle pirrike:
You do not have the required permissions to view the files attached to this post.
Ne sot po hedhim faren me emrin Bashkim,
Qe neser te korrim frutin me emrin Bashkim!

User avatar
ALBPelasgian
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2113
Joined: Sun Jun 28, 2009 7:57 pm
Gender: Male
Location: Prishtinë (Prima Justiniana)
Contact:

Re: VALLJA PIRRIKE

#10

Post by ALBPelasgian » Wed Jul 08, 2009 9:37 am

Video te Valles pirrike:


Last edited by ALBPelasgian on Wed Jul 08, 2009 9:49 am, edited 1 time in total.
Ne sot po hedhim faren me emrin Bashkim,
Qe neser te korrim frutin me emrin Bashkim!

User avatar
ALBPelasgian
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2113
Joined: Sun Jun 28, 2009 7:57 pm
Gender: Male
Location: Prishtinë (Prima Justiniana)
Contact:

Re: VALLJA PIRRIKE

#11

Post by ALBPelasgian » Wed Jul 08, 2009 9:42 am

Thane per vallen pirrike:
There is a modern Greek dance of a pyrrhic nature. Two men armed with poniards
advance, with measured step, flourishing their weapons, and pointing them first against
their own breasts, then against each others'; after which the dance is continued with violent leaps, requiring great strength and agility.
The Albanians preserve much of the character
of the ancient Greek War Dances.
They use the curious contortions and twirlings
described in the dances of the Lacedaemonians, with sudden inflections of the body into
every posture, as if to ward off a blow. They are called Arnauts. A solo dance executed by one of these Arnauts is thus described : " He began in a slow time, gradually increasing the celerity of his motions. He held a hand- kerchief in his hand, dropped frequently on his knee, and showed his force and dexterity
in a variety of attitudes"

DANCING
ANCIENT AND MODERN
By ETHEL L. URLIN .
NEW YORK

D. APPLETON ftf COMPANY

1912
Image
Last edited by ALBPelasgian on Sun Jul 12, 2009 1:49 pm, edited 1 time in total.
Ne sot po hedhim faren me emrin Bashkim,
Qe neser te korrim frutin me emrin Bashkim!

User avatar
Zeus10
Grand Fighter Member
Grand Fighter Member
Posts: 4203
Joined: Thu Jun 04, 2009 6:46 pm
Gender: Male
Location: CANADA
Contact:

Re: VALLJA PIRRIKE

#12

Post by Zeus10 » Fri Jul 10, 2009 7:21 pm

Une personalisht mendoj se ajo quhet "vallja e burrave", bile dhe emri Πύρρος duhet te lexohet burr-os. Sigurisht une nuk mund ta provoje kete nga ana gjuhesore, por jam i i bindur qe pyrrhic dance do te thote valle burrash.
The only thing necessary for the triumph of evil is for good men to do nothing

User avatar
ALBPelasgian
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2113
Joined: Sun Jun 28, 2009 7:57 pm
Gender: Male
Location: Prishtinë (Prima Justiniana)
Contact:

Re: VALLJA PIRRIKE

#13

Post by ALBPelasgian » Sun Jul 12, 2009 12:04 pm

Zeus10 wrote:Une personalisht mendoj se ajo quhet "vallja e burrave", bile dhe emri Πύρρος duhet te lexohet burr-os. Sigurisht une nuk mund ta provoje kete nga ana gjuhesore, por jam i i bindur qe pyrrhic dance do te thote valle burrash.
Pikerisht eshte kjo Zeus10! Dihet se ushtaret e Lekes se Madh kete valle e kane perhapur gjer ne Azine. Sic dihet, shumica e ushtrise se Lekes se Madh, pas vdekjes se tij (323 p.l.K) asnjehere nuk jane kthyer ne atedheun Ilirik. Ata preferuan te mbesin atje (me gjithe mallin e pashuar per atedheun, ku edhe sot e kesaj dite Kalashet *popullsi qe mendohet te jete mbeturine e ushtareve te Lekes se Madh, kendon se 'nje dite do te kthehemi ne Tsyam ne token sterghyshore'. "Tsyam' nuk eshte gje tjeter vecse lumi Thyam ne Cameri, prej nga e ka marre emrin Cameria. Shih per kete Arisitdh Kola 'Gjuha e Perendive')

Edhe Hunzaket e kane nje lloj valleje te tille qe e quajne Valle Shpatash. Per me teper shih:
Image

Ndonese luhet me ca ndryshesa, nuk eshte e veshtire te pohohet se nje valle e tille nuk eshte gje tjeter perpos Vallja Pyrrike e atedheut te tyre te vertete ne Ballkan. Madje, vallja pyrrike ka luajtur nje rol edhe me te madh se kaq edhe ne artet luftarake kineze:
Greek boxing experienced its classic era from the time of Homer to the close of the 5th century B.C., and may have been the first art to utilize the "open-hand" as a weapon. The art of Pankration (all powers), a mix of Greek boxing and wrestling was carried across the Himalayas and into China by Alexander the Great in 326 B.C. The Pyrrhic Dance (a war-dance similar to modern karate form), Greek forms of wrestling and especially the art of Pankration are said to have directly influenced the Indian arts of Nata and Vajramushti. These early Indian arts, once coupled with the Buddhist teachings, gave birth to Yoga and later Kalari Payat.
Nejse, te leme anash pohimin e lajthitur si "Greek boxing' ose 'Greek forms of wrestling' sepse kjo nuk i zihet per te madhe autoreve te ketij shkrimi te cilet sigurisht nuk e njohin vallen pirrike ne thellesite e saj origjinale dhe zanafillen e saj qe s'eshte greke. Mirepo, ajo cka eshte me e rendesishmja eshte se vallja pirrike ka ushtruar ndikim te madh kudo ku ajo eshte shtrire. Sepse sic thote Noli yne ne Memorandumin e vitit 1918 derguar presidentit amerikan Vudro Vilson:
A simple enumeration of the achievements of some famous Albanians and their contributions to human civilisation and progress may give an idea of the potentialities of the Albanian race: Alexander the Great conquered the East and carried European civilisation to the heart of Asia and Africa
Ne sot po hedhim faren me emrin Bashkim,
Qe neser te korrim frutin me emrin Bashkim!

User avatar
Zeus10
Grand Fighter Member
Grand Fighter Member
Posts: 4203
Joined: Thu Jun 04, 2009 6:46 pm
Gender: Male
Location: CANADA
Contact:

Re: VALLJA PIRRIKE

#14

Post by Zeus10 » Sun Jul 12, 2009 2:26 pm

Le te shohim cthone udhetaret e huaj te paanshem per vallen pirrike:

Image

Image

Keto jane konsiderata spontane, te atyre njerezve qe kane lexuar me vemendje deshmite e autoreve te antikitetit per kete valle.
The only thing necessary for the triumph of evil is for good men to do nothing

User avatar
ALBPelasgian
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2113
Joined: Sun Jun 28, 2009 7:57 pm
Gender: Male
Location: Prishtinë (Prima Justiniana)
Contact:

Re: VALLJA PIRRIKE

#15

Post by ALBPelasgian » Sun Jul 12, 2009 3:40 pm

Falemnderit Zeus10 per keto citate te rralla. Poshte po e sjell studimin e shkelqyer te Zihni Sakos mbi origjinen e Valles Pirrike. Lexim te kendshem!

Zihni Sako / Rreth gjenezës së valles pyrrike / Kuvendi i studimeve ilire, v.II



Rreth gjenezës së valles pyrrike


«Pyrrike» quhet vallja e tipit luftarak, e njohur përgjithësisht me emrin «vallja e shpatave».
Në vendin tonë pyrrikja e mirëfilltë me shpata quhet «presa me tagan» dhe ekzekutohet me shpata, pa melodi e shoqërim instrumental. Ajo luhet në Shqipërinë Veri-perëndimore.

Në Shqipërinë Verilindore «kcimi me shpatë kundër anmikit» (Malësi e Gjakovës e vise të tjera të Kosovës) është e afërt me të. Në të kaluarën kjo shoqërohej me lodër e tani vonë me sharki e çifteli, ndërsa «Këlliçoja e parë» e Kukësit, shoqëruar me lodër e currle, luhet me shpatë në dorë, me shumë si element figurativ.

Në këtë kumtesë nuk do të merremi me shqyrtimin e këtij tipi të valles luftarake «me shpata» ose të valleve të përafërta me të nga ana koreografike, as me rrugët e përhapjes së tyre, as me analizën e ndryshimeve cilësore shprehëse, që kanë pësuar gjatë shekujve në vise e popuj të ndryshëm. Do të merremi me gjurmimin e emërtimit «pyrrike» e me disa të dhëna të tjera, që kanë të bëjnë me trashëgiminë dhe vazhdimësinë e saj në vendin tonë.

«Pyrrike» për autorë të ndryshëm latinë është një «kcim i armatosur» - saltatio armata - ose një «cantus ad quem saltatur» (valle e kënduar), struktura metrike e së cilës përbëhet nga këmbë me dy vv që nga autorë grekë është quajtur «Πυρριχιος πους » — këmbë pirrike. Edhe Quintiliani thotë se kjo është ndërtuar në masën metrike me dy silaba të shkurtëra vv po, që formon një këmbë të qëndrueshme, e cila « sa e shpejtë është, aq e shtruar dhe e rëndë bëhet ». 1

Autori i vjetër grek Athenaeus, që ka jetuar në shekullin e tretë pas erës së re, në veprën e tij - «Δειπνοσοφισται» — «Darka e dijetarëve» - shkruan se Mollosët kërcenin një valle të ndërtuar me një strukturë që quhet «iambi mollos». Ky kërcim, sipas tij, ndryshonte nga kërcimet me strukturë daktilike, - vv, të cilat ishin të thjeshta, më të ngadalshme po më të ndryshueshme. 2

Homeri në këngën e XVIII të «Iliadës» përshkruan një kërcim, po që s'ka të bëjë me vallen pyrrike: valltarët herë përshkruhen zënë dorë për dorë: «αλληλων επι καρπω χειρας εχοντες» 3 në rreth, herë në dy grupe, që venë e vinë ballë për ballë njëri-tjetrit: «αλλοτε σ’αυ θρεξασκον επι στιχαρ αλληαισιν». 4 Këto dy valle, siç duket, nuk krijojnë ato mundësi të valles pyrrike luftarake me armë. Pra, mund të vërtetohet ajo që thotë Athenaeus lidhur me ndryshimin e strukturës së valles mollose, me ato me strukturë daktilike.

Sipas Plinit autorë të hershëm janë marrë edhe me origjinën e valles pyrrike. Ai sjell edhe mendime të tyre, të cilët midis së tjerash, thotë se vallja pyrrike e ka zanafillën e saj nga Pirrua (ose Neoptolemi) i biri i Akileut, i cili, sipas legjendave mithologjike të kohës homerike, pas luftës së Trojës u vendos në Mollosi dhe themeloi dinastinë e mbretërve të Mollosisë. 5

Edhe sikur themelonjësi i dinastisë së mbretërve të Mollosisë «Pirro Neoptolemi» të jetë i ardhur, banorët vendës, autoktonë të Mollosisë ishin mollosët, për të cilët historianë të hershëm thonë se kanë qenë banorë «jo të gjakut grek» po «pellazgo-ilirë», që banonin në Ilirinë Jugore dhe që kishin si qendër të njohur kulti Dodonën. 6

Në kohët historike fisi i Mollosëve, midis shekullit të V e të VI para erës së re, gradualisht u bë fisi më i fuqishëm, në trevën e Ilirisë Jug-perëndimore. Në lidhjen e quajtur «Lidhja Mollose» bënin pjesë thesprotët, kaonët e fise të tjera më të vogla. Mollosia në kohën e Pirros (318-272 para erës së re) u bë shtet mjaft i fuqishëm. 7 Pra mollosët, duke u shtrirë në këtë mënyrë, patjetër, u bënë edhe përhapës të kulturës së tyre edhe në viset përtej këtyre fiseve të tjera «pellazgo-ilire», thesprotët e kaonët.

Mollosia ka qënë e përmendur edhe për gjë të gjallë. Aristoteli në «Peri Zoon» (De animalium historia) flet për delet dhe kopetë e mollosëve. Ai këto dele, duket për cilësitë e tyre të rracës, i quan ndoshta për antonomazi «dele pyrrike» dhe kopetë «kope pyrrike». 8

Nga të dhënat e mësipërme: «valle pyrrike», «këmbë pyrrike» si edhe nga emërtimet «dele pyrrike», «kope pyrrike» praktika e valles «pyrrike» duket se te mollosët ka qenë veçanërisht e zhvilluar dhe për veçori strukturore u bë në Ballkan e vise të tjera më e njohur me këtë mbiemër, si për analogji dy rastet që sjell Aristoteli.

Vallja pyrrike e tipit «me shpata» është e njohur dhe e përhapur në shumë vise e popuj të ndryshëm; një valle me shpata na ka përshkruar për herë të parë shkrimtari i vjetër grek Ksenofoni (444-364 para erës së re) në veprën e tij «Kyrou Anabasis», të cilën e kërcenin njësitet trake, që bënin pjesë në ekspeditën e Kyrusit. 9

Për një valle të tillë flet edhe historiani latin Tacitus në veprën «Germania».


~


Në çerekun e fundit të shekullit të XIX (1874) folkloristi i njohur grek N. Politis, duke u marrë me vallet «Syrtos» dhe «Trata» na jep një indikacion, ku mund të kërkohet prejardhja e valles pyrrike, të cilën ai e quan të vjetër dhe në analoaji me vallen «arvanitikon» dhe «çamikon». 10

Edhe pse Politisi i quan këto valle greke, vetë emri sqaron prejardhjen e tyre më të saktë. Çështja që këto lloj vallesh nuk gjenden vetëm te shqiptarët e Greqisë ose limitrofë në territoret greke lidhet gjerësisht me popullsinë shqiptare.

Nga indikacioni i Politis, si edhe nga një numur të dhënash muzikore e koreografike, që na japin autorë të ndryshëm, të shekullit të XVIII dhe të fillimit të shekullit të XIX — del se trashëgimia dhe vazhdimësia e valles pyrrike në Shqipëri, paraqitet me shumë interes, ku mund të kërkohet edhe burimi më i hershëm i saj.

Të dhënat, sado të rastësishme që janë, janë me interes dhe me rëndësi për këtë çështje. Pouqueville, në ndonjë shënim, duke folur për mënyrën e të kënduarit polifonik të shqiptarëve, na flet edhe për vallen: «Hajduçe» të shqiptarëve, duke përshkruar pak a shumë qartë edhe mënyrën e ekzekutimit që është e ngjashme ose identike me vallen pyrrike. 11 Edhe Bajroni, më 1809, duke folur për këngën tonë polifonike, flet edhe për vallen. 12

Të dhëna gjejmë edhe për vallen «Kasapçe», që praktikohej nga kasapët shqiptarë në Stamboll edhe në shek. XVIII, ku ata kishin edhe një farë shoqate.

Në letrat e saj edhe e ëma e poetit André Chenier, Ksanthi Lomaka (shekulli XVIII) bën fjalë për një pantonimë, që kishte ngjashmëri me pyrriken që e kërcenin «kasapët maqedonas» në hipodromin e Konstantinopolit, po që edhe kjo pantonimë quhej «valle shqiptare» dhe që ishte si ajo vallja që përshkruan shkrimtari dhe historiani bizantin Mihail Psellos (1018-1078) dhe që e kërcenin kryengritësit maqedonas në kohën e kryengritjes kundër imperatorit Konstantin Monomakut (në vitin 140-47). Përshkrimi i kësaj pantonime «valle shqiptare» është shikuar si identike me vallen e njohur të quajtur nga grekët «τσάμικος».13 Vallja e quajtur nga grekët «τσάμικος» si valle e tyre është një valle e cila, siç e tregon vetë emri i saj, si vëndburim ka Çamërinë, pra Ilirinë e Jugut, Mollosinë, Shqipërinë, ku edhe vazhdon të praktikohet edhe në përhapjen e saj qarkullon me emrin e vendburimit si brënda edhe jashtë Shqipërisë.

Përsa i takon atribuimit të pantonimës kasapëve maqedonas duket se ka të bëjë me ngatërresën, nga autorë të ndryshëm, si fakt i njohur i Shqipërisë me Maqedoninë, si vendosje territoriale. Edhe nga grekët, edhe sepse quhet «Kasapiko» ajo quhet «alvaniko», nga turqit «arnaute».14 Kjo valle njihet gjërë në Shqipëri.

Siç shihet nga këto të dhëna në praktikën kulturale shqiptare vallja ka zënë një vend të rëndësishëm me një traditë të hershme prej të parëve të tyre, ilirëvet.

Në jug të Shqipërisë, dihet se vallet e kënduara, që janë më të vjetrat, kërcehen me ndihmën e melodive muzikore polifonike dhe ashtu si polifonia shqiptare, e cila mbahet si melodia më e organizuar, më kompakte dhe më e kulturuar, edhe vallet e karakterit polifonik, janë, pa dyshim, të një shkalle të lartë. Kjo rritje cilësore është formuar gjatë shekujve. Prandaj vallja shqiptare ka ushtruar një ndikim serioz për popujt e tjerë, veçanërisht te grekët, siç e tregojnë vetë emrat «alvaniko» «arvanitiko» dhe «çamiko».

Vallja pyrrike si «saltatio armata» është e përhapur tek ne, në një trekëndësh të tillë:

Emri: vllprr.jpg Shikimet: 154 Madhësia: 10,2 KB

nga trajtat e hershme (a), me strukturën e saj klasike rron dhe praktikohet në Shqipërinë Verilindore (b) me emrin «presa me tagan» dhe në mënyrë të pjesshme në Shqipërinë veriperëndimore (c), në jug të Shqipërisë në Labëri dhe Çamëri, treva me banorë pasardhës të Mollosëve, luhet si valle e kënduar, duke ruajtur karakterin «e shtruar dhe të rëndë» (Labëri) dhe karakterin «e shpejtë» me kërcime dhe lëvizje të shkathëta (Çamëri) herë si valle e kënduar, herë si valle e shoqëruar me orkestrinë popullore, kurdoherë në trajtën polifonike.




_______________
1) Forcelini: Lexicon totius iatinitatis: Pyrrhica.
2) Athenaeus: Dipnosofistai: libri XIII 623 d 27.
3) Homeri: Iliada - Kënga e XVIII — vargu 594.
4) Po aty - vargu 602.
5) Forcelini: Lexicon totius latinitatis - Pyrrhica.
6) Po aty.
7) Historia e Shqipërisë - vëll. I, Tiranë 1959. f. 88.
8) Aristoteles: Peri Zoon, libri III, 20, 5226 - libri 7, 5936 (Ilirët dhe Iliria - bot. i USHT - Tiranë 1965).
9) Ksenofon: Kyrou Anabasis - libri VI K. I, 5, 6, 7 dhe 13.
10) Laografika Symneikta - Tom. III, f. 198, Athinë 1931.
11) Voyage en Morée, Constantinople, en Albanie 1805, Tom. I, f. 277-78.
12) «Letters and Journales», V, I, f. 33.
13) G. N. Sathas: Docum inedites relatives á l'histoire de la Gréce au moyen age -Tom. IV.
14) P. A. de Gouys: Voyage en Turquie 1738, f. 21-23.
Ne sot po hedhim faren me emrin Bashkim,
Qe neser te korrim frutin me emrin Bashkim!

Post Reply

Return to “Arkeologji, antropologji”