"Moreover, you scorned our people, and compared the Albanese to sheep, and according to your custom think of us with insults. Nor have you shown yourself to have any knowledge of my race. Our elders were Epirotes, where this Pirro came from, whose force could scarcely support the Romans. This Pirro, who Taranto and many other places of Italy held back with armies. I do not have to speak for the Epiroti. They are very much stronger men than your Tarantini, a species of wet men who are born only to fish. If you want to say that Albania is part of Macedonia I would concede that a lot more of our ancestors were nobles who went as far as India under Alexander the Great and defeated all those peoples with incredible difficulty. From those men come these who you called sheep. But the nature of things is not changed. Why do your men run away in the faces of sheep?"
Letter from Skanderbeg to the Prince of Taranto ▬ Skanderbeg, October 31 1460

Why do we call it Greece while it's Albanian land?

Sillni harta historike fiziko-politike-etnografike, që pasqyrojnë realitetin etnik dhe politik të një rajoni të caktuar, në një periudhë të caktuar.

Moderator: Hymniarber

Post Reply
User avatar
Zeus10
Grand Fighter Member
Grand Fighter Member
Posts: 4224
Joined: Thu Jun 04, 2009 6:46 pm
Gender: Male
Location: CANADA
Contact:

Re: Why do we call it Greece while it's Albanian land?

#31

Post by Zeus10 » Wed Jul 22, 2009 7:25 pm

ALBPelasgian wrote:
Shihet, se numri i shqiptare ne Mbreterine e kinseGreqise se re (ish Junanistani) vertitet prej
170.000 deri ne 200.000. E kam pasur te ruajtur deri me tani nje artikull te gazetes Koha Ditore
ku thuhej sipas vleresimeve te nje gazete te nje kolonie shqiptare ne Kajro, numri i shqiptareve
ne Mbreterine "Greke" mberrinte gjer ne 900.000 (pra gati ne nje milion)!

Zeus10, besoj qe jeni me mire dhe me gjere i informuar se une, andaj do te pyesja ne lidhje me dy gjera:
- ke ndonje material qe tregon cila eshte numri i shqiptareve ne Mbreterine "Greke"?
- cili eshte numri i pergjithshem i popullsise ne kete mbreteri?
Termi etni per greket, duhet marre me shume rezerve. Deri vone ata mund te quhen pa frike nje etni religjiose, brenda te ciles futet gjaku i disa etnive natyrore, ku thelbin e kesaj bashkesie besimtaresh qe formojne kombin grek sot, e perbejne arvanitasit ortodokse.
Une kam disa materiale jo te besueshme per kombinimet racore te Greqise para revolucionit, por ajo e cila eshte e perbashket eshte qe gjithe popullsia e Greqise nuk i kalonte te 400000 vetet rreth 1800-s. Me e rendesishme eshte qe asnje rajon i Greqise nuk popullohej nga greqishtfoles ne vatren e familjes.
The only thing necessary for the triumph of evil is for good men to do nothing

User avatar
Zeus10
Grand Fighter Member
Grand Fighter Member
Posts: 4224
Joined: Thu Jun 04, 2009 6:46 pm
Gender: Male
Location: CANADA
Contact:

Re: Why do we call it Greece while it's Albanian land?

#32

Post by Zeus10 » Wed Jul 22, 2009 7:33 pm

Psh ne tabelen e meposhtme, kendveshtrimi per popullsine eshte religjioz dhe jo etniko-racor. Dhe shifrat nuk jane reale, te mendosh qe kjo eshte popullsia ne shek. e 20-e. Çfare mund te thuhet per shifrat para ""revolucionit""?
You do not have the required permissions to view the files attached to this post.
The only thing necessary for the triumph of evil is for good men to do nothing

User avatar
ALBPelasgian
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2113
Joined: Sun Jun 28, 2009 7:57 pm
Gender: Male
Location: Prishtinë (Prima Justiniana)
Contact:

Re: Why do we call it Greece while it's Albanian land?

#33

Post by ALBPelasgian » Wed Jul 22, 2009 8:42 pm

Zeus10 wrote: Termi etni per greket, duhet marre me shume rezerve. Deri vone ata mund te quhen pa frike nje etni religjiose, brenda te ciles futet gjaku i disa etnive natyrore, ku thelbin e kesaj bashkesie besimtaresh qe formojne kombin grek sot, e perbejne arvanitasit ortodokse.
Une kam disa materiale jo te besueshme per kombinimet racore te Greqise para revolucionit, por ajo e cila eshte e perbashket eshte qe gjithe popullsia e Greqise nuk i kalonte te 400000 vetet rreth 1800-s. Me e rendesishme eshte qe asnje rajon i Greqise nuk popullohej nga greqishtfoles ne vatren e familjes.
Patjeter se eshte ashtu Zeus10! Une asnjehere nuk e kam perdorur si te tille nocionin "grek' per te shenjuar nje etni. Sepse edhe nese kemi te bejme me nje "etni greke" kjo u mvishet 100% religjionit dhe prozelitizmit te Kishes Fanariote Ortodokse ne Stamboll, e cila diti t'i shfrytezoje mire kategorizimet administrative te Sulltanit te cilet per te shenuar nje popullate asnjehere nuk niseshin nga parimi i etnise, por i fese. Si te tille, me nocionin "grek" futeshin te gjitha popullatat ortodokse pergjate Rumelise.

Heperhe, une jam duke vizituar dhe kyqur neper disa forume sllave dhe bullgare. Si te tille, ata po hapin tema dhe po postojne material te bollshem qe vene ne pah Shqiptaresine e popullsive te Junnanit (te konvertuar me dhune si Greqi), Sllavicitetin, Vllahicitetin, etj etj. Kur te kem kohe me shume do ta bart tere materialin ketu.
Ne sot po hedhim faren me emrin Bashkim,
Qe neser te korrim frutin me emrin Bashkim!

User avatar
Shpata
Member
Member
Posts: 20
Joined: Thu Jul 23, 2009 10:56 pm
Gender: Male

Re: Why do we call it Greece while it's Albanian land?

#34

Post by Shpata » Fri Jul 24, 2009 8:18 pm

Ky eshte gabimi qe bejne shume prej nesh, kur identifikojme si pasardhesit e grekeve te vjeter, greket e rinj.
Image

User avatar
Zeus10
Grand Fighter Member
Grand Fighter Member
Posts: 4224
Joined: Thu Jun 04, 2009 6:46 pm
Gender: Male
Location: CANADA
Contact:

Re: Why do we call it Greece while it's Albanian land?

#35

Post by Zeus10 » Mon Jul 27, 2009 3:04 am

ALBPelasgian wrote:- cili eshte numri i pergjithshem i popullsise ne kete mbreteri?
Me 1828 popullsia totale ishte vetem 753400



Particulars:
Main source for census and mid-year population figures from 1821-1987: "Statistikai epeteris", 1988.
The only thing necessary for the triumph of evil is for good men to do nothing

User avatar
Mallakastrioti
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2936
Joined: Thu Jul 23, 2009 4:23 pm
Gender: Male
Location: Italy
Contact:

Re: Why do we call it Greece while it's Albanian land?

#36

Post by Mallakastrioti » Mon Jul 27, 2009 7:16 pm




keta jane greket e pas Revolucionit.... -waiting-
Image

User avatar
Mallakastrioti
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2936
Joined: Thu Jul 23, 2009 4:23 pm
Gender: Male
Location: Italy
Contact:

Re: Why do we call it Greece while it's Albanian land?

#37

Post by Mallakastrioti » Mon Jul 27, 2009 7:26 pm

Ja ta vazhdojme njecike cthone historianet e huaj dhe ndonje grek....



















Image

User avatar
alfeko sukaraku
Sun Member
Sun Member
Posts: 1827
Joined: Wed Jun 03, 2009 8:02 pm
Gender: Male

Re: Why do we call it Greece while it's Albanian land?

#38

Post by alfeko sukaraku » Mon Jul 27, 2009 7:35 pm

mallakastrioti wrote:


keta jane greket e pas Revolucionit.... -waiting-
pikerisht keta e bene greqin me urdher te Evropes.

Keta e drejtojn edhe sote..pangalet-bulgaret-liapet-kasimet-xhavelajt.

te na rroj "uniteti" fetare qe krijoj kombet ballkanike me baze ortodoksin e myslimanizmin.

Valle per ke binin kambanat?


Sote duhet te heqim sklepet nga syte tane edhe ti frenojm kokat e tymosura qe TE MOS ta demtojn per vdekje kombin


ca thon kam fe,ca thone kam dine
njani thote jam turke e tjetri latin
do thone jan grek,shkaj ca te tjere
POR JENA VLLAZEN MORE TE MJERE
priftnijt me hoxhet ju kane hutue
me ju demue me ju poshtrue....

Pashko Vaso...O moj Shqypni


mbajtem turqin
gjallem greqin
po Shqiperin!
pse su kujtuam?
per ke luftuam?
c kemi tanine?

shoke kemi ne mesin tene
shume armiq tradhetore...

Naim Frashri

pra i mallkum ai bin Shqyptari
qi kyt gjuh te PERENDIS
trashigim qi na i la i PARI
trashigim sja le femis

koha eshte e maskarenjve
por Atdheu i Shqipetarve

Gjergj Fishta

sote kokat e tymosura jane ata qe ndertoj kisha greke edhe hapin shkolla greke kudo ne shqiperi....ata jane maskarenjet-injorantet-te shiturit

Feja nuk e deshi kurre gjuhen shqipe..ashtu sic nuk e do as sote.

Prifterinjet duhet te futen ne shkollen e Gjergj Fishtes edhe at Zef Pellumbit ..me pare se ti sherbejn "Zotit greke=janullaqit"

po keshtu edhe hoxhallaret...duhet te mesojn qe tjua thoj zemra per Shqiperi edhe jo te ndjekin pordhet e Erdoganit e ben karabushit

Pikerisht kjo eshte plaga me e rende e kombit tone..NA DUHET STRATEGJI LARGPAMSE KOMBETARE NE KETE DREJTIM SOS SOS SOS SOS SOS SOS SOS SOS SOS SOS SOS SOS SOS SOS SOS
KOHA ESHTE E MASKARENJVE/POR ATDHEU I SHQIPETRAVE

User avatar
ALBPelasgian
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2113
Joined: Sun Jun 28, 2009 7:57 pm
Gender: Male
Location: Prishtinë (Prima Justiniana)
Contact:

Re: Why do we call it Greece while it's Albanian land?

#39

Post by ALBPelasgian » Tue Jul 28, 2009 9:40 am

Zeus10 wrote:
ALBPelasgian wrote:- cili eshte numri i pergjithshem i popullsise ne kete mbreteri?
Me 1828 popullsia totale ishte vetem 753400



Particulars:
Main source for census and mid-year population figures from 1821-1987: "Statistikai epeteris", 1988.
Falemnderit Zeus per pergjigjjen! Kerkoj falje ndaj te gjitheve qe s'kam mundur te jem ketyre diteve aktiv (se isha edhe une per nja dy-tri dite ne fshat per pushime e keshtu me rradhe).

Sidoqofte, materiali qe ju me dhate eshte jashtezakonishti vlefshem, sepse kur krahasohet popullsia e atehershme e 'Greqise" dhe numri i shqiptareve etnik atje (pra sipas Finlay't deri ne 200.000) shto kesaj edhe mijera e mihera te tjere Vllah, Sllav, e ben shume te sakte pohimin se Junnani i viteve pas themelimit te shtetit, ishte shumice e perbere nga shqiptaret, dhe shto kesaj edhe pakica te ndjeshme sllavesh e vllahesh.
Ne sot po hedhim faren me emrin Bashkim,
Qe neser te korrim frutin me emrin Bashkim!

Socio
Star Member
Star Member
Posts: 693
Joined: Thu Sep 03, 2009 12:44 pm
Gender: Male

Re: Why do we call it Greece while it's Albanian land?

#40

Post by Socio » Thu Sep 24, 2009 11:01 pm

Zeus10 wrote:One thing that pulled my attention in your flux was the name Albassan and not Elbasan.

Image

I think that Elbasan is the turkish version of this name and his original version like it clearly looks in the map is ALBAS-an, which in roman language means :the white city and is related to the name of the whole country ALBA-nia.



1570
Anonymous:
A Physical Description of Albania and the Defence of Ulcinj

http://www.albanianhistory.net/texts16-18/AH1570.html


The name of the author of this report, first published by Sime Ljubic in 1880, is unknown, but he was probably one of the Venetian proveditors of Kotor. He seems, at any rate, to have visited many areas of Albania personally. His report provides much information, including many useful details, on the state of a country firmly now under Turkish rule.

Since those places are to the east, it can be said that Albania itself has on its eastern border the aforementioned Dukagjin mountains, as well as those of Taudi and the region of Terra Nuova (New Town), now called Albassan (Elbasan) by the Turks, above which are the mountains of Spateteria (Shpat) and the mountains of Corza (Korça), stretching down and terminating in the southeast and south at the aforementioned Himariot mountains, which are called Himariot on the coast, but which have other names in the interior.
One cannot and must not try to erase the past merely because it does not fit the present

User avatar
alfeko sukaraku
Sun Member
Sun Member
Posts: 1827
Joined: Wed Jun 03, 2009 8:02 pm
Gender: Male

Re: Why do we call it Greece while it's Albanian land?

#41

Post by alfeko sukaraku » Sat Oct 17, 2009 6:54 pm

Shpata wrote:Ky eshte gabimi qe bejne shume prej nesh, kur identifikojme si pasardhesit e grekeve te vjeter, greket e rinj.
Shpata..nuk ka greke te vjeter.Kurre nuk ka pasur te tille.

Greqishtja lindi si gjuhe teknike e krijuar ne leter edhe e perhapur me ane te shkollimit.Baza e saj jane dy dialektet Pellazge -joniku edhe eoli.Mbishkrimet e vjetra mbeten te palexuara,ndersa sipas dokumenteve te besueshme mbishkrimore,greqishtja shkruhet ne shek 4-3 p e s per here te pare.Duke qene gjuhe teknike ajo nuk ishte gjuha e nje kombi ,por gjuha qe ju pasua shkollimit te disa qytetshteteve qe perbenin dikur aleancen e athines.Greqishtja do dilte jashte mureve te athiones me 322(harroj gallatat qe i bejn greket me te vjeter ne Apollonin tone) si gjuha e perbashket e aleances se athines edhe tashme si gjuha e shkollimit.Pas pak kohe do vinte roma e cila e vendosi greqishten si gjuhen e fese edhe te ligjeve te murgimit,ndersa latinishtja ishte gjuha e fese.Ndikimi latin do binte me renien e bizantit ,edhe pas renies se bizantit kudoshfaqen shqiptaret ne greqi.


Si duhet te veprojm per ta vertetuar kete?

Zbardhja e mbishkrimeve te vjetra qe nuk njihen nga greqishtja edhe zbardhja e etimologjis se fjalve greke,pune te mbrekullueshme te se ciles po bene edhe Zeusi ne kete forum.
KOHA ESHTE E MASKARENJVE/POR ATDHEU I SHQIPETRAVE

Socio
Star Member
Star Member
Posts: 693
Joined: Thu Sep 03, 2009 12:44 pm
Gender: Male

Re: Why do we call it Greece while it's Albanian land?

#42

Post by Socio » Fri Oct 30, 2009 8:52 pm

Epiri ishte synonim per Shqiperine ne mesjete !


Harte e vitit 1650 nga Joan Janssonius. Ndersa e punoi me 1650 J. Laurenbergio http://www.ilab.org/db/detail.php?booknr=342403686


Image

Vereni, harta eshte emeruar: 'Epirus hodie vulgo Albania' qe kur e perkthjeme nga latinishtja do te thote: 'Epiri sot i quajtur Shqiperi'.
One cannot and must not try to erase the past merely because it does not fit the present

User avatar
ALBPelasgian
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2113
Joined: Sun Jun 28, 2009 7:57 pm
Gender: Male
Location: Prishtinë (Prima Justiniana)
Contact:

Re: Why do we call it Greece while it's Albanian land?

#43

Post by ALBPelasgian » Sat Oct 31, 2009 10:34 pm

Socio wrote:Epiri ishte synonim per Shqiperine ne mesjete !


Harte e vitit 1650 nga Joan Janssonius. Ndersa e punoi me 1650 J. Laurenbergio http://www.ilab.org/db/detail.php?booknr=342403686


Image

Vereni, harta eshte emeruar: 'Epirus hodie vulgo Albania' qe kur e perkthjeme nga latinishtja do te thote: 'Epiri sot i quajtur Shqiperi'.
Socio te falemnderit per publikimin e kesaj harte te mrekullueshme. Ne te vertete, hartografia klasike
na ofron fakte te pamohueshme qe deftejne Shqiptaresine e Epirit. Kete edhe duhet shfrytezuar me perpikmeri ne te gjitha
perballjet me greket, kur kemi te bejme me Epirin. Ajo cka na duhet ne eshte te bejme:
1) Mbledhjen e materialeve te tilla
2) Sistematizimin dhe Sintetizimin e tyre.
Ne sot po hedhim faren me emrin Bashkim,
Qe neser te korrim frutin me emrin Bashkim!

Socio
Star Member
Star Member
Posts: 693
Joined: Thu Sep 03, 2009 12:44 pm
Gender: Male

Re: Why do we call it Greece while it's Albanian land?

#44

Post by Socio » Fri Nov 06, 2009 7:11 pm

Me nder qofsh Alb !


Harte etnografike e shek, 19 - Vereni ku perfundojne Shqiptaret dhe ku fillojne Helenet !

Image

Ketu eshte e njejta harte por e zmadhuar si dhe pa ngjyra, qe te lexohen detajet me mire:

Image
One cannot and must not try to erase the past merely because it does not fit the present

User avatar
ALBPelasgian
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2113
Joined: Sun Jun 28, 2009 7:57 pm
Gender: Male
Location: Prishtinë (Prima Justiniana)
Contact:

Re: Why do we call it Greece while it's Albanian land?

#45

Post by ALBPelasgian » Fri Nov 06, 2009 10:39 pm

Socio wrote:Me nder qofsh Alb !


Harte etnografike e shek, 19 - Vereni ku perfundojne Shqiptaret dhe ku fillojne Helenet !

Image

Ketu eshte e njejta harte por e zmadhuar si dhe pa ngjyra, qe te lexohen detajet me mire:

Image
Wow...kjo hartë do të jetë edhe një predhë tjetër që do t'i depresionojë edhe më tepër 'grekët' e fantaksur
pas Megali Idesë.

Unë kam bërë çmos për të gjetur harta të këtilla etnografike mbi shqiptarësinë e Epirit, dhe ato që i kam gjetur
i kam vendosur të gjitha në këtë temë. Ndërkaq, këto hartat që i ke sjellë janë jashtëzakonisht interesante dhe të
vlefshme sa të duash. Pos të tjerash, materiali që kemi grumbulluar (sigurisht se s'është i mjaftueshëm - duhet të grumbullohet
çdo fakt deri në imtësira që provon shqiptarësinë e Epirit) do të jetë një platformë solide prej nga do të shkruajmë studime mbi Pellazgo-Iliricitetin dhe shqiptarësinë historike të Epirit.

Ja poshtë po sjell një shkrim që me kërkesën time e ka skanuar një artikull mbi ilirictetin e Epirit nga arkeologu H.Ceka. Lexim të këndshëm për ata që janë të interesuar:
Vërejtje gjeografike dhe etnike

Krahinat më jugore të Ilirisë, që shtriheshin në jug të lumit Vjosë dhe kufizoheshin me krahinat veriore të Greqisë së vjetër, njiheshin në kohë të lashta me emrin Epir. Kjo fjalë rrjedh nga greqishtja e vjetër apeiros (në dialektin dorik, i cili flitej nga kolonistët helenë të qyteteve tona bregdetare), që do të thotë tokë, stere.

Për detarët, që vozisnin në brigjet e detit Jon dhe veçanërisht nga banorët grekë të ishujve përballë (Korfuz, Lefkas, Qefalloni etj.) brigjet ilire të detit Jon nuk ishin veçse stere, tokë në kuptimin e këtyre ishullarëve të rrethuarnga deti dhe kështu emri Epir mori me kohë kuptimin e një shprehjeje gjeografike, ku përmblidhej krejt rripi i bregdetit, që shtrihej përballë ishujve të sipërpërmendur.

Në vazhdim të kohës kjo shprehje u përgjithësua dhe iu dha edhe të gjitha viseve të brendshme, duke u shndërruar në një emër përmbledhës, që përfshinte krejt krahinat, që formonin me këto brigje një tërësi gjeografike, etnike dhe politike. Emri Epir u përvetësua mandej jo vetëm nga gjeografët, historianët e shkrimtarët helenë e romakë, por edhe nga vetë banorët, që e përdornin këtë emër shpesh herë edhe në dokumentet e tyre të shkruara si në mbishkrime, monedha etj.

Nga krahinat e tjera të Ilirisë së Jugut Epirin e ndanin kryesisht lumi i Vjosës, dhe afër bregut të detit, malet e Kudhësit e të Llogarasë. Për nga lindja kufijtë natyrorë të Epirit i formonin malet e larta e të parrugë të Pindit dhe të Gramozit; nga perëndimi deti; kurse nga jugu krahinat greke të Akarnanisë dhe të Etolisë.

Kufijtë e sipërm nuk duhen marrë si të përpiktë, as nuk duhen krahasuar me kufijtë e sotëm që ekzistojnë ndërmjet shteteve të ndryshme. Kufijtë e Epirit shtriheshin në kohë të caktuara, sidomos kur shteti i Epirit arriti kulmin e fuqisë së tij ekonomike e politike, si p.sh. në kohën e Pirros, shumë më përtej territoreve të përmendura.

Disa nga gjeografët e shkrimtarët e kohës së lashtë quanin prandaj si Epir edhe disa krahina, që ndodheshin në bregun e djathtë të Vjosës dhe i shtrinin kufijtë e këtij shteti deri në Skraparin e Mallakastrën e sotme dhe përfshinin bile edhe vetë qytetin e Apolonisë. Jo vetëm kaq. Në ndarjen administrative të kohës së hershme bizantine futeshin në Epir edhe Durrësi me rrethet e tij. Disa fise kufitare ndërmjet Maqedonisë dhe Epirit quhen nga shkrimtarët e vjetër herë fise epirote dhe herë fise maqedone.

Burimet e shkruara në shek. IV p. Kr. na flasin për 14 fise epirote, por ne njohim sot nga gërmimet arkeologjike, sidomos nga mbishkrimet e gjetura në këto gërmime apo të zbuluara rastësisht, një numër shumë më të madh fisesh. Vetëm disa të paktë nga këto fise mundën të arrijnë një zhvillim të tillë sa që të zenë një vend në histori.

Fiset kryesore të Epirit, ishin thesprotët, kaonët, molosët, athamanët, parorajt, amfilohët dhe kasopët. Këtyre mund t'i shtonim me dhjetëra fise të tjerë më të vegla, si p.sh. fisin e prasaibëve, që banonte përreth Butrintit, omfalët, që ishin një nënfis i kaonëve, arktanët, të cilët në fillim të shek. IV p.Kr. ishin një ndër fiset më në zë të Epirit etj., por këto, për arsye se qenë nënshtruar apo të lidhur në federatë ose nuk ishin veçse nënfise të fiseve më të mëdha, që përmendëm më sipër, nuk luajnë veçse një rol të dorës së dytë në shtjellimin e ngjarjeve të Epirit.

Fise epirote ronin edhe jashtë kufijve lindorë e jugorë të Epirit, bile edhe në bregun e përtejmë të Adriatikut. Kështu penestët e Thesalisë ishin epirotë nga origjina. Fise të tjera epirote si agrejt dhe apodhotët kanë qenë ekonomikisht dhe politikisht më tepër të' lidhur me shtetet kufitare greke, kryesisht me Etolinë, sesa me Epirin; megjithëkëtë në burimet e shkruara është bërë gjithmonë një dallim i qartë ndërmjet tyre dhe helenëve.

Nga pikëpamja etnike, d.m.th. përsa i përket gjuhës dhe në përgjithësi zakoneve, pjesa më e madhe e Akarnanisë ka pas qenë dikur më afër me Epirin sesa me Greqinë, ndërsa në vazhdim të kohës antike kjo krahinë u helenizua mandej plotësisht. Mesapët e fiset e tjera ilire të Italisë së Jugut më në fund ishin gjithashtu epirotë dhe kishin lidhje gjaku, gjuhe e gjinije me kaonët e bregdetit të Himarës (njëri nga nënfiset e mesapëve vazhdonte të përkujtonte këtë lidhje me fisin e bregdetit të Himarës dhe quhej fisi i kaonëve).

Duke u nisur nga përngjasimet e emrave gjeografikë dhe të personave në të dy brigjet, ka qenë menduar me të drejtë se kjo shpërngulje e pjesshme ilire për në bregun perëndimor të Adriatikut të poshtëm ka qenë kryer nëpër det, nga brigjet e Vlorës dhe të Himarës. Ky supozim gjeti vërtetim nga zbulimet arkeologjike të kryera nga arkeologët tanë në rrethet e afërme të Vlorës, pikërisht në katundin Vajzë.

Shumë sende, që u gjetën në disa varreza në formë tumash, veçanërisht enët prej balte, janë pothuajse krejt njëlloj si poçet e baltës që kanë qenë zbuluar në viset e Italisë së Jugut të banuara nga popullsi ilire. Gjetjet arkeologjike, na ndihmojnë të caktojmë datën e shtegtimit ilir për në brigjet e përtejme të Adriatikut të poshtëm aty nga fillimi i periudhës së hekurit, rreth viteve 1200-1000 p.Kr.

Një valë e dytë shpërnguljesh të fiseve ilire-epirote përtej Adriatikut është vërtetuar nga arkeologët italianë përmes gjetjeve të qeramikës së pikturuar devollite të shek. VIII p.Kr. në gërmimet në Otranto. Këto fise të shkëputura epirote mundën t'i rezistojnë për një kohë të gjatë jo vetëm helenizimit, por edhe presionit asimilues romak. Nga radhët e mesapëve dolën edhe njerëz të shquar si poeti Enni, që shkroi poezitë e para në gjuhën latine.

Edhe ishujt e mëdhenj të detit Jon, në radhë të parë Korkyra (Korfuzi i sotëm), para se të kolonizoheshin nga helenët, d.m.th. para shek. VIII p.Kr., kanë qenë banuar nga ilirët. Burimet historike thonë, se në kohën kur qytetarë të Korintit zbritën në brigjet e Korkyrës, për të themeluar koloninë e tyre të parë dhe më të vjetër në tokat e Epirit, gjetën atje liburnët, emër me të cilin njihet njëri nga fiset më të shquara ilire dhe një nga popujt detarë më të mirë e më të guximshëm të kohës antike.

Ç'gjuhë flisnin banorët e krahinave të Epirit? Ishin këta ilirë apo grekë? Kjo ka qenë një nga pyetjet dhe problemet, që i kanë kushtuar vëmendje e studime të posaçme shumë nga historianët dhe gjuhëtarët me emër të kohëve tona. Që epirotët nuk formonin një popullsi më vete, por hynin në njërin nga të dy grupet etnike të përmendura, për këtë qenë e janë të një mendimi pothuaj të gjithë historianët e gjuhëtarët, që janë marrë me historinë e këtij populli. Nga ana tjetër deri më sot shkencëtarët nuk kanë mundur të gjejnë një gjuhë të përbashkët për sa i përket çështjes, nëse epirotët ishin të një gjuhe e gjaku me ilirët apo me helenët.

Ndërsa shumica e historianëve dhe e gjuhëtarëve, duke u nisur kryesisht nga burimet e shkruara historike të kohës antike, në radhë të parë të vetë autorëve me origjinë greke, pranojnë se banorët e Epirit kishin prejardhje ilire, disa prej tyre edhe këta jo me më pak autoritet, i japin të njëjtave burime kuptimin e kundërt dhe duan t'i nxjerrin epirotët si grekë.

Historiani i famshëm helen Tukididi, që roi e shkroi në shek. V p.Kr., bën një dallim të qartë ndërmjet helenëve dhe fiseve kryesore epirote: kaonëve, thesprotëve, molosëve e athamanëve dhe i quan këto të fundit barbare. Duke qenë se grekët me këtë shprehje kuptonin të gjithë ata popuj që bënin bër-bër (kështu e shpjegojnë gjuhëtarët kuptimin e dikurshëm, etimologjinë e kësaj fjale) dmth. nuk dinin të flisnin greqisht, por kuvendonin në një gjuhë të pakuptueshme për ta, kjo dëshmi e historianit më të madh grek të kohës antike duhet të ishte e mjaftueshme për t'i futur epirotët në radhën e ilirëve, në mos për t'i dalluar 'etnikisht nga helenët.

Mirëpo gjithnjë në kohën antike fjala barbar e ndryshoi kuptimin e dikurshëm dhe u jepej edhe atyre popujve apo fiseve, që ndodheshin në një shkallë të ulët kulture. Pikërisht në këtë kuptimin e dytë mbështeten kundërshtarët e të parëve, duke dashur të shohin tek epirotët fise helene, që kishin mbetur prapa në zhvillimin e tyre ekonomik, shoqëror e kulturor.

Që Tukididi shprehjen barbar në rastin tonë e përdor për të vënë në dukje ndryshimin gjuhësor ndërmjet epirotëve e helenëve dhe nuk e ka fjalën aspak tek prapambetja kulturore, që dallonte krahinat e ndryshme të Greqisë, këtë na e pohon po vetë autori në një vend tjetër të veprës së tij, ku duke iu referuar qytetit epirot Argos thotë fjalë për fjalë: "Ky qytet ishte më i madhi i Amfilokisë dhe banorët më të pasurit. Mbas disa kohësh qytetarët, të shtrënguar nga fatkeqësitë, thirrën të banonin me ta fqinjët e Amfilokisë, ambrakasit1 dhe gjuhën greke, që flasin sot, ata e kanë mësuar prej tyre. Amfilokasit e tjerë janë barbarë".

Një bashkëkohës i Tukididit, gjeografi Efori nga Kama, kur flet për Greqinë, si kufirin më verior të saj shënon Akarnaninë; me fjalë të tjera megjithëse nuk e thotë shprehimisht, edhe ky i konsideron epirotët jogrekë. Një dëshmitar tjetër, që pohon gjithashtu tërthorazi se epirotët nuk ishin grekë është Polibi. Ky historian i shek. II p.Kr., që ishte gjithashtu me prejardhje greke, thotë për etolasit, një popullsi helene që banonte në juglindje të Epirit, në lindje të Akarnanisë, se shumica e tyre nuk ishin grekë.

Historianët e kohës sonë, që mbrojnë pikëpamjen se epirotët ishin helenë, janë përpjekur të hedhin poshtë këtë pohim të Polibit duke thënë, se ky i urrente me të madhe etolasit dhe prandaj nuk mund të jetë i drejtë e ipaanshëm në gjykimin e tij. Në mërinë që ushqente për etolasit, Polibi mund ta ketë tepruar kur thotë se shumica e tyre nuk ishin grekë; megjithëkëtë është fakt i pranuar se nga fiset, që merrnin në atë kohë pjesë në Lidhjen e Etolëve, agrejt e apodotët, nuk ishin grekë, si dhe amfilokët, kanë qenë epirotë.

Në librin mbi jetën e Pirros Plutarku na tregon se në Epir Akili në gjuhën e vendit quhej aspetos. Këtu nuk është fjala për një formë dialektore të emrit të heroit të madh të Trojës, por në kumtimin e historianit grek ne kemi një dëshmi tjetër jo më pak të rëndësishme, që vërteton, se greqishtja e vjetër dhe gjuha që flitej në Epir ishin dy gjuhë krejt të ndryshme, që nuk kishin asgjë të përbasbkët me njëra tjetrën. Për më tepër ka të ngjarë, që aspet të mos jetë emri i vërtetë i Akilit, por një mbiemër, që bën aluzion në njërën nga vetitë më kryesore të heroit të Trojës dhe të ketë lidhje me fjalën shqipe i shpejtë. Dihet se shtëpia mbretërore e molosëve, që u vu më vonë në krye të krejt Epirit, mburrej të kishte për stërgjysh Ajakun, gjyshin e Akilit.

Një dëshmitar tjetër jo më me pak rëndësi është edhe gjeografi grek Straboni, i cili thotë për epirotët se flisnin dy gjuhë. Straboni nuk na thotë, se cilët ishin këto dy gjuhë, megjithë këtë kuptohet lehtë se është fjala për ilirishten e greqishten. Në viset kufitare, ndërmjet dy grupeve etnike është një fenomen i zakonshëm që të fliten dy gjuhë, por që në krejt territorin e Epirit të jenë folur dy gjuhë tregon se në kohën e Strabonit2 helenizimi - e kundërta nuk kishte pse të ndodhte për arsye se epirotët nga pikëpamja e zhvillimit kulturor ndodheshin në një shkallë shumë më të ulët se helenët - nuk ishte kufizuar në viset bregdetare e përreth kolonive, por kishte bërë përparime edhe në drejtim të tokave të brendshme epirote, në radhë të parë, natyrisht, në qytetet. Pikërisht këto qytete ka ndërmend Straboni, kur thotë se epirotët flisnin dy gjuhë.

Më në fund po përmendim edhe një të dhënë të vonë antike, por pa dyshim të nxjerrë nga burime të hershme: shënimin e Stefan Bizantinit, që i quan athamanët ilirë. Ky burim, kujtoj unë, nuk mund të kalohet në heshtje e të mos vlerësohet si argument përforcues i tezës, që po mbrojmë, sidomos po të kemi parasysh se pikërisht nga ky fis malësor epirot na është ruajtur ndonjë fjalë, e cila nuk ka të bëjë aspak me greqishten, por përkundrazi gjen shpjegimin e vet në gjuhën tonë të sotme.

Edhe zakoni i athamanëve për t'iua ngarkuar grave punimet bujqësore përputhet jo vetëm me zakone të përngjashme të ilirëve të tjerë, por ka qenë trashëguar deri në ditët tona edhe nga shumë krahina të vendit tonë, në një formë më të spikatur veçanërisht në krahinat jugore, në treva pra gjeografikisht epirote.

Por ne nuk na mungon edhe një dëshmitar tjetër shumë më i besueshëm, që nuk e ka zakon të flasë një gjuhë me dy kuptime; ky dëshmitar i pagabueshëm është gjuha e popullit, e cila për fat të keq nuk na është ruajtur veçse në shprehjet e saj gjeografike si dhe tek emrat e personave dhe vetëm në tre a katër fjalë.

Kundërshtarët e tezës se epirotët ishin ilirë, janë munduar me të gjitha mjetet të shihnin edhe tek këta emra thjeshtë epirotë ndonjë gjurmë të zbehtë rrënje greke, por këto tentativa kanë dështuar ose kanë mbetur të izoluara dhe prandaj nuk kanë mundur të gjejnë përkrahjen e dëshiruar. Kështu p.sh., nuk kanë asnjë lidhje me gjuhën helene, por vërtetojnë të kundërtën, një pjesë e mirë e emrave gjeografikë dhe të njerëzve, që njohim nga shkrimtarët e kohës antike apo nga mbishkrime të zbuluara në vise të banuara prej epirotëve.

Ndër emrat e personave janë në radhë të parë ata të mbretërve dhe të parisë, të përmendur në dokumentet më të lashta të shek. V e IV p.Kr., që dallohen në mënyrë të theksuar nga emrat grekë: Admeti, Tharypi, Aryba, Oroidi, Sabylinthi etj. Po kështu qëndron puna edhe me një varg emrash të tjerë personash, që i njohim po nga burimet e shkruara dhe mbishkrimet: Mardhyli, Draipi, Dastidi, Sabyroni, Anyla, Matydika etj. Natyrisht nuk kanë të bëjnë me gjuhën e vjetër greke as emrat e fiseve: kaonë, thesprotë, molosë, prasaibë, athamanë etj.; emrat e maleve Tomar, Asnau, Meropi; emrat e lumenjve Aoos, Thyam3, etj.

Që krahas emrave thjesht epirotë dokumentet historike e mbishkrimore na zenë në gojë, nganjëherë bile më me shumicë, edhe të tillë grekë, kjo nuk ka asnjë rëndësi dhe thotë po aq sa thonë edhe emrat tanë të sotëm, të cilët megjithëqë në pjesë më të madhe kanë prejardhje të huaj (arabe, greke etj.) mbahen kryekëput nga njerëz kombësie shqiptare. Përdorimi i gjerë i emrave grekë hyri në Epir (në fillim kryesisht në shtresat sunduese, të cilave u pëlqente të mburreshin me emra të huaj), si pasojë e marrëdhënieve, që u zhvilluan ndërmjet dy popujve fqinjë.

Po në këtë përfundim të shpien edhe studimet arkeologjike, që u kryen vitet e fundit në disa tuma të fushës së Dropullit të Sipërm, që i përkasin periudhës së parë të hekurit. Gjatë gërmimeve dolën në dritë disa poçe balte, që i përngjasin në formë enëve prej balte të zbuluara në vise të tjera të Ilirisë. Sipas gjuhës së arkeologjisë kjo do të thotë se popullsia që banonte asokohe në këtë pjesë të Epirit, kishte të njëjtën origjinë si edhe banorët e krahinës së Matit, ku u gjetën poçe të së njëjtës formë e vjetërsi.

Këtu banonte pra e njëjta popullsi jogreke, për të cilën flasin më vonë burimet e shkruara historike, që përmendëm më sipër.

Për origjinën ilire të popullsisë së Epirit flet më në fund edhe pozita, që zinte femra në shoqërinë epirote; gratë ashtu si tek fiset e tjera ilire, gëzonin edhe në Epir disa të drejta që e vinin pothuajse në një shkallë me mashkullin, siç ishte e drejta e trashëgimisë, dhe arrinin të hipnin deri në fronin mbretëror; dhe kjo nuk ka ngjarë vetëm një herë.

Një trajtim të tillë të femrës nuk e njeh historia e grekëve të vjetër, ku gratë, me përjashtim të hetereve (grave të përdala) mbaheshin të ndrydhura në katër muret e shtëpisë dhe nuk merrnin pjesë as në jetën shoqërore, as në atë kulturore.

Faktet e shumta që numëruam më sipër e që vërtetojnë në mënyrë të qartë se epirotët nuk ishin helenë, por të gjakut e gjuhës ilire, nuk kanë mundur deri më sot t'i hedhin poshtë as edhe t'i shfuqizojnë në mënyrë bindëse partizanët, që mbrojnë pikëpamjen e kundërt. Argumenti kryesor, me të cilin përpiqen të mbrojnë tezën e tyre, mbetet gjithnjë këmbëngulja se me shprehjen "barbar'

Tukididi nuk ka pasur ndërmend të tregojë origjinën johelene të epirotëve, por ndjek një qëllim të vetëm, të vejë në dukje se fiset e Epirit, në krahasim me popullsinë e Greqisë tjetër, ndodheshin në një shkallë shumë më të ulët zhvillimi shoqëror e kulturor.

Jo më shumë bindës është edhe pretendimi i këtyre dijetarëve se dëshmia e sipërpërmendur e Polibit nuk u dashka marrë parasysh, për arsye se ky historian grek ushqente një urrejtje të madhe për etolasit dhe prandaj nuk dashka të drejtën.

Argumentet e tjera, që paraqiten për të mbajtur në këmbë tezën se epirotët ishin grekë e jo ilirë, janë edhe më pak bindëse, prandaj as që e vlen barra t'i analizojmë këtu edhe një herë një për një. Një ndër këto argumente, që nuk kanë gjetur miratim të përgjithshëm nga ana e gjuhëtarëve, është dialekti i përdorur në dokumentet e shkruara të zbuluara në tokat epirote, të cilën këta dijetarë e konsiderojnë një dialekt helen më vete, që paska qenë folur gjoja në krahinat veriperëndimore të Greqisë4.

Në të vërtetë gjuha e përdorur në mbishkrimet epirote nuk ka asnjë dallim të veçantë nga ajo e Dyrrahut (Durrësit), Apolonisë, Buthrotit (Butrintit), Korkyrës (Korfuzit) dhe Ambrakisë, të cilat, sikurse dihet, kanë qenë koloni të themeluara nga Korinti. Si të tilla ato kanë folur dhe shkruar në gjuhën e qytetit mëmë, pra në dialektin dorik. Duke qenë se një pjesë e kolonive të sipërpërmendura ishin vendosur në bregdetin e Epirit, ishte e natyrshme, që pikërisht dialekti dorik të përhapej si gjuhë zyrtare edhe në Epir.

Do të pyeste ndokush me të drejtë se përse vallë, kur epirotët paskëshin qenë ilirë, dokumentet e tyre të shkruara, të skalitura mbi gur apo pllaka metalike, janë hartuar atëherë në gjuhë greke dhe shumica dërrmuese e emrave të personave, që lexojmë në këto mbishkrime janë emra thjesht grekë?

Dihet nga të gjithë se jo vetëm ilirët, por edhe popujt e tjerë jogrekë të Ballkanit, thrakët, maqedonët e dakët, nuk kanë pasur një shkrim të tyre dhe as që e kanë lëvruar gjuhën e tyre me ndonjë alfabet tjetër të huaj. Në marrëdhëniet e tyre zyrtare dhe në ato të pakta dokumenteve të shkruara, që na kanë lënë, këta popuj ishin të detyruar të përdornin vetëm gjuhën greke dhe më vonë atë romake.

Mbretërit ilirë Monuni, Mytili, Genthi dhe Balla, ashtu si mbretët epirotë Aleksandër Molosi dhe Pirroja përdornin mbi monedhat e prera prej tyre greqishten e vjetër dhe e quajnë veten mbi këto monedha "basileus" (fjala greke për mbret). Po ashtu edhe monedhat e fisit ilir të daorsëve, që banonte në Hercegovinën Jugore, nuk dallojnë për sa i përket, shkrimit greqisht, që mbajnë përsipër, nga ato të fisit epirot të moloseve. Megjithatë asnjërit nuk i ka shkuar ndërmend deri më sot të quaj grekë as fisin e daorsëve, as dhe mbretërit ilirë, që përmendëm sipër.

E njëjta gjë ndodh pothuajse edhe me emrat e personave. Marrëdhëniet gjithnjë më të ngushta ekonomike e politike të vendosura në vazhdim të kohës antike ndërmjet Epirit e botës greke, e cila ishte shumë më përpara përsa i përket zhvillimit shoqëror e kulturor, sollën me vete, që emrat me origjinë greke të fitojnë gjithnjë e më tepër tokë në dëm të emrave vendas. Ishin mbretërit, shtresat sunduese e tregtarët ata që përqafuan të parët këtë gjuhë dhe emrat e huaj. Tek molosët, sikurse do të shohim më poshtë, gjuha e kultura greke filloi të hyjë qysh në shek. V p.Kr., tek thesprotët edhe më
parë.

Nga sa u tha më sipër del pra se përdorimi i gjuhës dhe i emrave grekë nuk thotë asnjë dhe prandaj nuk mund të përdoret si argument për të vërtetuar etnicitetin grek të epirotëve.

Burimet antike flasin edhe për një popullsi masive greke, që banonte brenda tokave të Epirit. Ne nuk kemi asnjë arsye të vëmë në dyshim këtë dëshmi, që e kanë përforcuar edhe gërmimet e studimet arkeologjike. Përveç-kolonistëve helenë të vendosur në disa pika të bregdetit të Epirit, ndër të cilat qytetet e Ambrakisë dhe të Butrintit zinin vendin e parë, kishte një popullsi të dendur greke edhe në fushën e Janinës (fusha antike e Helopisë), përreth faltores së famshme të Dodonës. Kjo popullsi e shkëputur greke ka qenë vendosur këtu qysh në kohëra shumë të lashta, qysh në kohën para Homerit.

Gjatë gjithë kohës antike këto koloni dhe popullsia helene përreth Dodonës jo vetëm që nuk u shkrinë me epirotët, përkundrazi ato u bënë qendra prej nga u përhap helenizimi dhe mbi disa vise të jugut deri atëherë me popullsi thjeshtë ilire.

Si përmbledhje mund të thuhet pra, me plot bindje, se epirotët jo vetëm nuk kishin prejardhje greke, por as procesi i helenizimit të tyre nuk shkoi tek ata kurrë aq larg dhe u kufizua kryesisht në përdorimin e gjuhës greke në dokumentët mbishkrimore, si dhe në pasurimin e kulturës vendase me elemente të kulturës më të përparuar greke. Një përjashtim bëjnë në këtë mes krahinat përreth kolonive helene të bregdetit, fushës së Helopisë dhe viset kufitare me krahinat e Greqisë së Veriut, të cilat veç kulturës morën me kohë edhe gjuhën greke......


1. Ambrakia ishte një qytet i bregdetit të Epirit, i banuar nga kolonistë helenë me prejardhje nga Korinti.
2. Straboni ka jetuar e shkruar në kohën e Augustit, d.m.th. në fillimin e erës sonë.
3. Lumi Thyam nga i cili rrjedh emri i sotëm çam, Çamëri, kalonte pikërisht nëpërmes krahinës antike të Thesprotisë dhe i përgjigjet lumit të sotëm Kallam të Çamërisë.
4.Termi greqishtja veriperëndimore është një shprehi gjeografike, me të cilën kuptohej kryesisht Epiri. Shprehja në fjalë u krijua dhe u përdor nga dijetarët, që mbronin tezën se Epiri ishte pjesë e Greqisë.

Hasan Ceka, "Në kërkim të historisë ilire".
Ne sot po hedhim faren me emrin Bashkim,
Qe neser te korrim frutin me emrin Bashkim!

Post Reply

Return to “Harta historike”