"Moreover, you scorned our people, and compared the Albanese to sheep, and according to your custom think of us with insults. Nor have you shown yourself to have any knowledge of my race. Our elders were Epirotes, where this Pirro came from, whose force could scarcely support the Romans. This Pirro, who Taranto and many other places of Italy held back with armies. I do not have to speak for the Epiroti. They are very much stronger men than your Tarantini, a species of wet men who are born only to fish. If you want to say that Albania is part of Macedonia I would concede that a lot more of our ancestors were nobles who went as far as India under Alexander the Great and defeated all those peoples with incredible difficulty. From those men come these who you called sheep. But the nature of things is not changed. Why do your men run away in the faces of sheep?"
Letter from Skanderbeg to the Prince of Taranto ▬ Skanderbeg, October 31 1460

Dallimi midis gjuheve dhe dialekteve.

Diskutim profesional për gjuhën.

Moderators: Mallakastrioti, bardus

User avatar
Zeus10
Grand Fighter Member
Grand Fighter Member
Posts: 4130
Joined: Thu Jun 04, 2009 6:46 pm
Gender: Male
Location: CANADA
Contact:

Dallimi midis gjuheve dhe dialekteve.

#1

Post by Zeus10 » Sat Aug 08, 2009 9:52 pm

Kjo eshte nje teme ku mund te studjohet shume dhe ne do te diskutojme gjate per te , por une kam kapur dy fenomene te spikatur, per te kuptuar se ne mes te tjerash ku ndryshojne fjalet e dy dialekteve ose dy djuheve prej njera tjetres. Ato jane:
1. Zevendesimi i bashtengilloreve te zeshme me ato te pazeshme
2. Zevendesimi i nje tingulli nga nje çift komplementar.

--------------------------------------
1. Per te ilustruar te paren kam sjelle nje tabele me bashketingelloret qe zevendesojne njera tjetren ne gjuhe te ndryshme:

Image

Psh pateras(gr)-----padre(it)

2 Ne dialektin geg perdoret d-ë ose n-ë, ne ate tosk perdoret digrama nd(ose anasjelltas)
nigjoj(ndigjoj)---dëgjoj
nij-----ndiej
nyjte---ndyrë
noq----ndoqi(ndjek)

---------------------------------

Tani qe arritem ketu le te shohim si pasqyrohet kombinimi i ketyre dy fenomenve ne nje gjuhe tjeter: "greqishten" duke marre ne shqyrtim 2-3 fjale. Cuditerisht rregulli i mesiperm zbatohet dhe ne ""greqisht"":
Image
Le ta shohim:
Fjala pursue do te thote me te ndjekesh:

Image

Nese zbatojme ate qe thame me siper d(ose n)=nd, atehere fjala "greke" nuk eshte as me pak dhe as me shume fjala shqipe ndiq, duke i dhene kuptim dhe fjales tjeter "fitore" ne vleren semantike "ndjekje e armikut".
Eshte po kjo folje shqip qe i jep vlere dhe fjales tjeter ""greke"": gjykoj ose gjykate :

Image

Pra gjykatesi eshte ai qe ndjek nje arsyetim/llogjike te caktuar per te vendosur per çeshtjen.
Last edited by Zeus10 on Sun Aug 09, 2009 12:53 am, edited 1 time in total.
The only thing necessary for the triumph of evil is for good men to do nothing

User avatar
Zeus10
Grand Fighter Member
Grand Fighter Member
Posts: 4130
Joined: Thu Jun 04, 2009 6:46 pm
Gender: Male
Location: CANADA
Contact:

Re: Dallimi midis gjuheve dhe dialekteve.

#2

Post by Zeus10 » Sat Aug 08, 2009 10:01 pm

Kontrasti fonetik midis nje bashketingellore te pazeshme dhe nje te zeshme eshte minimal, keshtu qe ne i gjejme te dyja ato nga nje gjuhe ne nje ""gjuhe"" tjeter.

Image

Gjithmone nese behet fjale per dy gjuhe te ndryshme ;)
The only thing necessary for the triumph of evil is for good men to do nothing

User avatar
Zeus10
Grand Fighter Member
Grand Fighter Member
Posts: 4130
Joined: Thu Jun 04, 2009 6:46 pm
Gender: Male
Location: CANADA
Contact:

Re: Dallimi midis gjuheve dhe dialekteve.

#3

Post by Zeus10 » Sat Aug 08, 2009 11:03 pm

Per te kuptuar me shume psh karrakterin e fjaleve greko-latine, le te studjojme fjalen shpirt ne keto dy gjuhe. Kuptimi per shpirtin eshte fryma(i doli fryma=i doli shpirti) dhe karrakteristike per te eshte qe ai ndihet nuk shifet, ai eshte si AJRI, si FRYMA

1. LATINISHT

Fjala latine per shpirtin dhe ndjeshmerine e tij eshte ANIMA.
A-ja mund te kete qene folja shqipe ashtë qe shpeshhere ne gjuhet greko-latine behet pjese e morfologjise se fjales ne formen e nje parashtese. Kurse rrenja e kesaj fjale eshte NI, qe eshte folja e bukur gege qe kur zbatohet ekuacioni n(geg)= nd(tosk) jep zyrtaren NDJEJ, dmth me ni, me ndje. Vete fjala mund te jete kuptimi shqip i sintetizuar : asht i ndim= qe ndjehet.

2. GREQISHT

Ashtu si dhe ne latinisht kuptimi i shpirtit per ""greket"" eshte si FRYMA qe ndihet por nuk shihet.

Image

Fjalet fr[ei]n ose fronema nuk ka dyshim qe jane fjala shqipe fryn ose fryma, qe nga ana e saj kur jepet menjane ka perseri ne rrenje foljen ne=ndje, ku pnein=fryj ajer, pra : po jap/marr/fryj ate qe ndihet por nuk shihet.

Image

Kjo gjuhe kaq sintetike e koduar nuk eshte vecse shqip ne thelbin e saj, ajo ndoshta eshte perdorur nga njerezit per te krijuar ate qe i thone greqisht/latinisht.
The only thing necessary for the triumph of evil is for good men to do nothing

User avatar
Orakulli
Star Member
Star Member
Posts: 610
Joined: Sun Jun 14, 2009 5:40 am
Gender: Male
Location: USA

Re: Dallimi midis gjuheve dhe dialekteve.

#4

Post by Orakulli » Sun Aug 09, 2009 12:15 pm

E drejte zeus.
Jane me mijera.
Vecse duhen kuptuar.P.sh dje shkruajta ne nje blog per kolesterolin dhe rastin e veshjes se eneve te gjakut qe ai shkakton qe ne terminologjine mjekesore quhet "plaka" si dhe termin tjeter ku ndodh goditja e presionit ne arteriet e trurit qe quhet "iktus".Te dyja vijne nga "pllaka" dhe "ik" te gjuhes shqipe.
Njerezit,qysh prej 7000 mije vjeteve te fundit e deri me tash nuk kae pasur mundesi tjeter gjetje gjuhesore,pervec gjuhes shqipe.Kjo gjuhe eshte perpunuar,shtuar,permisur duke krijuar njekohesisht dhe gjuhet e reja.
Po marr nje fjale .psh. re-ke-g(++)-njoh,cfare fjale duhet te re do te prodhoje ose broth-oje??
Kush e ka bere kete gjuhe?Kjo eshte enigma me e madhe perpara shkences se gjuhesise.
Nga analizat e mija.Gjithe termat e biologjise qe kam zbiriluar shfrytezojne kodet e kesaj gjuhe.
Eshte aq e larte si ndertim,sa qe kam arritur ne konkluzionin qe po ti njohesh mirre keto kode eshte shume e lehte te ndertosh nji gjuhe komplet te re te ndryshme nga cdo gjuhe.
Image

User avatar
Zeus10
Grand Fighter Member
Grand Fighter Member
Posts: 4130
Joined: Thu Jun 04, 2009 6:46 pm
Gender: Male
Location: CANADA
Contact:

Re: Dallimi midis gjuheve dhe dialekteve.

#5

Post by Zeus10 » Sun Aug 09, 2009 10:27 pm

Orakulli wrote:E drejte zeus.
Jane me mijera.
Po Orakulli jane me mijera, dhe une do mundohem dite per dite te sjell nga nje shembull si ky i meposhtmi:

Image

le te zbatojme rregullin 1.

p-->b

shkojme tek fjala shqipe baj~bej(dialekt)=bij
The only thing necessary for the triumph of evil is for good men to do nothing

User avatar
Zeus10
Grand Fighter Member
Grand Fighter Member
Posts: 4130
Joined: Thu Jun 04, 2009 6:46 pm
Gender: Male
Location: CANADA
Contact:

Re: Dallimi midis gjuheve dhe dialekteve.

#6

Post by Zeus10 » Sun Aug 09, 2009 10:30 pm

le ta shohim prape:

Image

zbatojme prape rregullin 1
p-->b dhe kemi prape fjalen shqip boj(dialekt)=bëj.
The only thing necessary for the triumph of evil is for good men to do nothing

User avatar
Orakulli
Star Member
Star Member
Posts: 610
Joined: Sun Jun 14, 2009 5:40 am
Gender: Male
Location: USA

Re: Dallimi midis gjuheve dhe dialekteve.

#7

Post by Orakulli » Mon Aug 10, 2009 5:45 am

e kam shkruar edhe nji here tjeter kete.
Shqipja sot i ka ne forma dialektiale:
Came;bi
Toske:bëj
Myzeqe;bej
geg1:baj
geg2;boj
Pyetja eshte qe a ka qene vetem nje forme tek parardhesit e shqiptareve,apo kane te gjitha format dhe kane psur kuptimin e pergjithmen "make" dhe kuptimin specifik "filloj te bej","kam filluar te bej","jam duke bere" dhe "jam duke mbaruar berjen".
Pra:bi,ba-filloj te bej,bej-vazhdoj te bej(kam filluar te bej si dhe jam duke bere) si dhe e fundit "boj"-jam ne fund te berjes.
Kjo eshte shume e veshtire sot t'kuptohet per arsye t'zhvillimi i nderlikuar qe merr gjuha pas mbarimit te ndertimit te koncepeteve me te hershme.Gjuha ndertohet si nje femije.Ka fazat e moshes se saj.Fillistare ne fillim dhe me pas mbi bazen e tyre me te nderlikuara dhe eshte akoma eshte ne zhvillim e ndryshim e siper ku vazhdon te ndertohet ne katet e siperme te saj.
Njehere e nje kohe kjo behej e qellimshme dhe e ndergjegjshme nga ndertuesit dhe pa veshtersi,ndersa sot standartet gjuhesore mundohen te ngurtesojne dhe ngrijne ate.Cdo fjale e re qe prodhohet sot,prodhohet ne stermundim dhe me shume veshtersi,kjo sepse njihet fundi por nuk njihet fillimi,metoda se si ka filluar.
Do te vije nje kohe kur njerezit do te eleminojne brenda gjuheve te tyre fjalet qe kane te njeten kuptim por jane te ndryshme si zbatim i kodikeve ne kendveshtrime te ndryshme,pra kodike sinonime,dhe pas kesaj,ne nji kohe me te mevonshme eleminimin e gjuheve kombetare,qe ne nje fare jane njefare koncepti jane kode shumatore sinonime.Pra do te vije nje kohe qe gjithe njerezim do te flase nje gjuhe.Dhe kjo gjuhe,per mendimin tim,do te jete shume e afert me gjuhen shqipe.Jo sepsa jam une shqiptar,ose si mund te me quaje dikush nacionalist,por sepse kjo eshte e verteta.Gjuha shqipe eshte e regjistruar ne kodin gjenetik te njerezimit dhe eshte folur nga te gjithe te paret e kombeve te ndara sot,per qendra mijera vjet.nuk diskutohet per kete nje tre mijevjecar.Kjo periudhe per ekzistencen e kesaj gjuhe eshte shume shume e paket.Kjo gjuhe eshte folur me e pakta e te paktave 70 mije vjete e ketej.kjo gjuhe eshte ndertuar pa lindur shkrimi dhe konceptet ndertoheshin duke ndertuar konceptin baze kodik dhe mbajtur ne mememoria cdo formim me to dhe cdo kombinin te ri.E gjitha kjo trashegohej brez pas brezi gojerisht me ane te nenes derisa keta njerez ben aplikimin e kodikeve memorizues ne kodike shkrues.Ky ishte kalimi kulm i kesaj gjuhe(reth 8000 vjete me pare).Pas kesaj ajo shpertheu ne gjuhet qe sot quhen te vdekura ne Europe,si dhe atyre qe jane akoma te gjalla ne Azi,te cilet u stopuan ne zhvillimin e saj ne momentin kohor logoggramik si dhe ne gjuhen vetem te folur te Indianeve te Amerikes.
Ne i quajme ato te largeta sepse njohim dhe kuptojme vetem formen e jashteme te tyre te ndryshme,por kodiket qe zbatohen jane te njete.Njerezimi sot ne kete drejtim njeh dhe kupton shume pak.
*make dhe *ba jane zbatimi i perpikte i te njetit kodik por me sinonime kodikore.
Image

User avatar
Zeus10
Grand Fighter Member
Grand Fighter Member
Posts: 4130
Joined: Thu Jun 04, 2009 6:46 pm
Gender: Male
Location: CANADA
Contact:

Re: Dallimi midis gjuheve dhe dialekteve.

#8

Post by Zeus10 » Mon Aug 10, 2009 2:03 pm

Le te shohim nje fjale tjeter:

Image

Kjo fjale ne greqishten e vjeter thuhet: qlës
Mos te harrojme se ekujvalentja toske e q-së eshte ç-ja gege( psh Tadiq=Tadiç) dhe anasjelltas, qe mesa duket ka superuar tingullin tosk ne fjalen shqipe çelës sepse buron nga nje folje burimore gege çel, qe shumicen e rasteve intereferon ne kuptim bile dhe ne nuance fonetike me foljen toske qyç(kyç).

Pra kemi qlës(greqishte e vjetër)=çelës(tosk)=qelës(geg) qe padyshim jane e njejta fjale.
Interesantja eshte qe ky emer ""grek"" duke buruar nga nje folje shume e fuqishme shqip, na heq cdo dyshim qe greqishtja e vjeter ose te pakten gjuha prej te ciles eshte krijuar ajo jane nje forme e vjeter shqipe, sepse ne to gjejme shenja te pagabueshme te gjuhes sone.
The only thing necessary for the triumph of evil is for good men to do nothing

User avatar
Zeus10
Grand Fighter Member
Grand Fighter Member
Posts: 4130
Joined: Thu Jun 04, 2009 6:46 pm
Gender: Male
Location: CANADA
Contact:

Re: Dallimi midis gjuheve dhe dialekteve.

#9

Post by Zeus10 » Mon Aug 10, 2009 2:12 pm

Por dhe kur kalojme ne numrin shumes kemi shnderrimin e k-se ne q-ë ose ç-ë ne varesi te dialiktetit.

fik----fiq(shumes tosk)---fiç(shumes geg)
bujk--bujq
peshk--peshqë
lak--laqe
etj
The only thing necessary for the triumph of evil is for good men to do nothing

User avatar
Zeus10
Grand Fighter Member
Grand Fighter Member
Posts: 4130
Joined: Thu Jun 04, 2009 6:46 pm
Gender: Male
Location: CANADA
Contact:

Re: Dallimi midis gjuheve dhe dialekteve.

#10

Post by Zeus10 » Mon Aug 10, 2009 2:17 pm

Pra transformimi i k-së ne që eshte arsyeja qe mbiemri grek kakos nuk eshte shqiptuar si i tille prej ""grekeve te vjeter"" :

Image

por kaq-os, pra pothuajse njesoj si fjala shqipe keq.
The only thing necessary for the triumph of evil is for good men to do nothing

User avatar
Zeus10
Grand Fighter Member
Grand Fighter Member
Posts: 4130
Joined: Thu Jun 04, 2009 6:46 pm
Gender: Male
Location: CANADA
Contact:

Re: Dallimi midis gjuheve dhe dialekteve.

#11

Post by Zeus10 » Mon Aug 10, 2009 2:22 pm

E njejta gje mund te thuhet dhe per kafshen ""greke""

Image

qe shqiptohet qjon pa dyshim nje forme e vjeter e fjales qon(geg)=qën(tosk)=qen
The only thing necessary for the triumph of evil is for good men to do nothing

User avatar
Zeus10
Grand Fighter Member
Grand Fighter Member
Posts: 4130
Joined: Thu Jun 04, 2009 6:46 pm
Gender: Male
Location: CANADA
Contact:

Re: Dallimi midis gjuheve dhe dialekteve.

#12

Post by Zeus10 » Tue Aug 11, 2009 7:23 pm

Kurse ky ketu eshte nje rast tipik se si ne tri gjuhe anglisht, ""greqishte e vjeter"", dhe shqip, sigurisht dhe ne variantin e saj arvanitas, per shkak te zevendesimit mekanik te bashtingelloreve homologe me njera tjetren jane krijuar variantet e ndryshme per ""gjuhet"" perkatese.

Image

Arvanite - Qani Trima(Kjani Trima)


Eshte interesant ndryshimi minimal midis "gjuheve":

klaj(gr.v)------kjaj(arvanite)-----qaj(shqip)
γλῶττα(glutha)(gr.v)----gluha----gjuha(shqip)


e cila tregon per nje evoluim standart ku eshte eliminuar lengetorja e panevojshme, qe ne gjuhen primitive ka qene onomatopeike.
The only thing necessary for the triumph of evil is for good men to do nothing

User avatar
Orakulli
Star Member
Star Member
Posts: 610
Joined: Sun Jun 14, 2009 5:40 am
Gender: Male
Location: USA

Re: Dallimi midis gjuheve dhe dialekteve.

#13

Post by Orakulli » Wed Aug 12, 2009 12:11 am

Zeus,ke harruar nji dicka ose nuk e di dialektin Cam.Ne camerishte thuhet pikerisht "klaj".Njesoj si n'rastin tjeter "klumesht" ne vend te qumesht,"gluha" ne vend te "gjuha" dhe "gola" ne ne vned te "goja".Dhe "klan" qe ngaterrohet ne gjuhen etruske nga gjuhetaret me "bir",eshte e shkruajtur ne qindra pllaka varri.Une deri tani nuk kam qene shume i sigurte qe dialekti Cam eshte vertete "greqishtja e vjeter" apo jo.
Camerishte'
U klaj
ti klan
ai(theksi tek "i"-ja) klan
Ne klajm(e)
ju klani
ata klajne.
Kuptohet qe kjo folje eshte shume shume e vjeter dhe hyn ne rethin e ngushte te fjaleve te para qe ka formuar njeriu,ndoshta ne 30 te parat.
Image

User avatar
Zeus10
Grand Fighter Member
Grand Fighter Member
Posts: 4130
Joined: Thu Jun 04, 2009 6:46 pm
Gender: Male
Location: CANADA
Contact:

Re: Dallimi midis gjuheve dhe dialekteve.

#14

Post by Zeus10 » Wed Aug 12, 2009 2:05 pm

Postimin e meposhtem e mora prej forumit shqiptar, une bie 100 % dakord me te, dhe ajo tregon ne menyre te pamohueshme se te pakten gjuha latine(dhe derivatet e saj moderne), nuk eshte gje tjeter vecse nje forme shqipe, qe per me teper perdor fjalet me baze shqipe per fjaleformimin e saj:
flora57 wrote:
addensare= behem i dendur
addiritura=drejt
appalto= kontrate ( shih fjalen shqipe pale)
apparente= i dukshem ( shih fjalen pare)
appicare= i fiksuar ( fjala pike )
apparire= shfaqem
arrafare= kap , mberthej ( shih fjalen rraf, rrah)
arrotino= mulli ( fjala rrote)
ascia = gdhend ( ashkla)
aspetto = dukje ( folja pe)
aspirare= thith ( folja pi )
assordare= shurdhoj ( shurdh)
attendarsi= shtrirje ( tendos)
avvelamento== helmim ( helm por dhe fjala vel, velitem)
avvenire= arrij ( folja vijne)
azzuffarsi= grindje ( folja zihem )

Autorja e postimit argumenton bindshem se dhe prefiksi nuk eshte gje tjeter vetem folja shqipe a=ashte, kjo eshte e vlefshme dhe per gjuhen e ashtequajtur ""greke"".
flora57 wrote: Kam pershtypjen qe ne shume fjale italiane ndodhet kjo " a" e famshme para fjales e cila presupozon foljen asht .Tek geget por dhe ne Shqiperine e mesme sht bie, dhe perdoret a.
You do not have the required permissions to view the files attached to this post.
The only thing necessary for the triumph of evil is for good men to do nothing

User avatar
Zeus10
Grand Fighter Member
Grand Fighter Member
Posts: 4130
Joined: Thu Jun 04, 2009 6:46 pm
Gender: Male
Location: CANADA
Contact:

Re: Dallimi midis gjuheve dhe dialekteve.

#15

Post by Zeus10 » Wed Aug 12, 2009 2:38 pm

Me interesanti nga shembujt e mesiperm eshte ky:

Code: Select all

ascia = gdhend ( ashkla)
Vete fjala ashkel, buron nga forma dialektore foljore shky (sigurisht me parashtese dikur jo integrale ne morfologjine e fjales a=ashte), qe do te thote asht shky=ashky. Folja shky, ka si homologe "zyrtare" fjalen shkul. Gjate emerformimit, kemi nje transformim nga ashkul-->ashkël, meqenese zanoret duke qene amorfe, kane ato tendencen te parat te ndryshojne gjate brendaeptimit, qofte ai foljor, qofte emeror.
The only thing necessary for the triumph of evil is for good men to do nothing

Post Reply

Return to “Linguistikë”